Ali Bulaç

Küçük Yaştaki Evlilik ve Hz. Aişe’nin Evliliği Evlilikle ilgili fıkhi hükümler Fakihler genellikle evlilik için büluğ çağı ile rüşd çağı arasında ayırım yaparlar. Genel kanaate göre bir erkek veya kızın evlenme ruhsatı “büluğ (ergenlik) çağı”dır. Büluğ çağına Nur (24) suresi...

Reel Politiğin Hasarları Müslüman zihnin sorunu, büyük ölçüde iç ve dış siyasetin reel politik hesaplarla yürütüldüğü dünyada benimsediği kimliği oluştururken kendisinin de salt reel politik ince ve donanımlı hesaplar yaparak yol alabileceğine inanmış olmasıdır. İddia edildiğinin aksine sahih kaynaklara referans...

Suriye’de Baas Yönetimi Ve Düşüşü Suriye yaklaşık dört asır Osmanlı imparatorluğuna bağlı yaşarken, 1923’te Fransa manda yönetimi altına girdi, 25 Ekim 1945’te BM’nin kurucu üyelerinden biri olarak bağımsızlığını kazandı, Fransızlar Suriye’de Nisan 1946’ya kadar kalmaya devam ettiler. 1971’e kadar Suriye’de...

Enfal ve Furkan Günleri Üzerine Yeni Suriye Din İşleri ve Vakıflar Bakanlığı, 18 Ocak 2026’da yayınladığı genelgesinde Cuma günü camilerde Enfal suresinde yer alan ayetleri esas alan hutbe okunması talimatı verdi. Surenin isminin “enfal” olması, bu sırada herkesin hayli hassas...

Hucurat suresinde tarihsel ayetler (2) Hucurat suresi yepyeni bir medeniyeti tesis etmek üzere bütün zamanlar için geçerli olacak ilkeler vaz’eder, bir bakıma sureye bir medeniyet projesi veya yol haritası demek mümkün. Önceki yazıda surenin ilk üç ayetlerini ele almıştık, bu...

Hucurat Suresinden Tarihsel Ayetler (1) Tarihselcilerin belli bir tarihte ve belli bir toplumda bir meseleyi çözmek üzere Kur’an’ın indirildiğine dair örnek gösterdikleri ayet kümelerinden biri Hucurat (49) Suresi 1-5 ayetleridir. Bu ayetlerin salt indirildikleri tarih dilimi ve toplumla sınırlı mı,...

İran Örneğinde Muhalefetin Meşruiyeti ve Sınırları Halkı Müslüman ülkelerde monarşiler, diktatörlükler ve otokrasilerden müteşekkil yönetimlere,  yöneticilere veya daha genel ifadesiyle rejim karşıtı hareketlere baktığımızda, ortada zemini kelami ve fıkhi hüküm ve kabullere dayanan İslami/İslamcı siyaset açısından bir “meşruiyet” sorunu ortaya...

Velayet-i Fakih ve Meşruiyeti Amerika ve İsrail’in kontrolündeki uluslar arası medyanın dilinde, İran’da süren protestoların sebebi yarım asırdır ayakta duran “molla rejimi”, bu rejime karşı gösterilen tepkidir. Kitleleri provoke edip sokaklara dökenlerin söylemine göre: “Bu rejim İran’da ve bölgede bütün...

İran’da Rejim Tehlikede mi? İran, 2026’yılına büyük gösterilerle karşıladı. Gösterilere katılanların öne sürdükleri gerekçe yüksek enflasyon ve tümenin astronomik değer kaybatmesiydi. Elbette İran’da ekonominin yeterli düzeyde olmadığı açık, yine de İran bir yoksullar havzası değil ama “daha iyi” olabilirdi. Muhaliflerin...

Tâğût (Kadim ve modern anlamıyla) “Tağut” tuğyan ile ilgili isyanda, itaatsizlikte sınırları aşmak demektir. Normal seviyesini aşan su için de “tağa’l mâ u (su normal yüksekliğini aştı)”, denir. Suyun taşması sel felaketlerine yol açar. Tuğyanın sebebi, kişinin kendini hiçbir bağla...

Melikler Venezuallaya girince “Dedi ki: “Gerçekten hükümdarlar bir ülkeye girdikleri zaman, orasını bozguna uğratırlar ve halkından onur sahibi olanları hor ve aşağılık kılarlar; işte onlar, böyle yaparlar.” (27/Neml, 34.) Venezualla’nın meşru devlet başkanı Nikolas Madaoru’nun Amerikan kuvvetleri tarafından derdest edilmesi...

Yılbaşı ve Doğum Günleri Geçen senelerde Galip Engin Şimşek isminde bir araştırmacı, “İlk defa Eskişehir’deki mezarlığın içinde bulunan Şeyh Edebali’nin türbesini gezerken dikkatimi çekti” demişti. “Arkasından Geyikli Baba türbesi var. Bu yerlerde neden geyik boynuzları var diye düşündüm. Geyik Şamanların...

Zındıklık ve zındıklar Genel olarak dinleri ve mezhepleri ele alan el Milel ve’n Nihal türü kitaplarda bağımsız fırka veya mezhep olarak ele alınmasa da gerek ana akım İslam itikadına göre kritik edilmeleri, gerek belli bir sosyolojinin dini kimliklerini ifade etmeleri...

İlhad ve Mülhidler Lisanü’l Arab’ın sahibi İbn Manzur’a göre ilhadın sözlük anlamı sapmak, hedefi şaşırmak, haktan-gerçekten yüz çevirmek, hak ile batılı karıştırarak şüpheye düşmek demektir. (İbn Munzur, Lisanu’l Arap (Beyrut, t.) III, 368.). Buna batıla sapma, temellendirilmemiş, çürük iddiaları, fikir...

Dehriler Allah’ın yaratıcı vasfını, Nübuvveti ve Ahiret’i inkâr edip zaman ve maddenin ezeli olduğunu iddia eden kimselere dehri denir. Bu düşüncede olanlara göre herşey biteviye süren tabiat yasalarından ibarettir. Bu akıma mensup olanlara Dehriyyûn denir. Ana hatları itibariyle materyalistler ve...

Öfke Üzerine… Çağımızın önemli sorunlarından biri “öfke kontrolü”nde gösterilen başarısızlıktır. Psikologları en çok meşgül eden ve çözümüne çare bulmak istedikleri sorun öfke kontrolüdür. Trafikte, aile içi tartışmalarda, ticarette ve benzeri bir çok beşeri durumda öfkelenenler basit bir meseleyi büyük bir...

Kim kime üstün?  Erkek kadın arasındaki ilişkiler sisteminin ontolojik hakikate uygun ve beşeri hayatın doğru yönde sürmesi için iki cins arasındaki “tafdil ve mufadala”nın ne manaya geldiğini araştırmak lazım. Şanı yüce Allah, Kur’an-ı Kerim’de üç yerde tafdilden bahseder: Meyveler birbirine...

Fıtratın Değiştirilmesi Bizim bakış açımızdan erkek ve kadın arasındaki ontolojik farklılık bir hikmete mebni olarak ilahi iradenin eseridir, bu özelliğiyle erkek olsun kadın olsun, insan Allah’ın muradıdır. Bir arada bulunmaları halinde tür olarak insan olmaklığı gerçekleştirmekle yükümlü iki cinsin farklı...

Erkeğin ve kadının payına düşen isimler İnsan kendi hayatında ilahi isimleri birer ahlak idesi (en yüksek ideal ve varoluşsal gaye) olarak yaşayıp gerçekleştirmekle yükümlüdür. İnsanın gai sebebi bundan başkası değildir, diğer bütün meşgale ve eylemler bu sebebin tahakkukuna hizmet ederler....

İrfan İrfan, Arapça bir kelime olup, a.r.f kökünden türemiştir. Çoğunlukla “bilme” ile beraber geniş ölçüde “tanıma”yı ifade etmektedir. İrfan’ın “bilme”den daha çok “tanıma” eylemine aıtf olması, ona beşerî bir nitelik ve karakter kazandırır. Bu özelliğiyle irfan gerek ‘örf’ gerekse ‘marifet’...

Emanet isimler Bilinç sahibi diğer narî ve nurî varlıklardan ayrı olarak yüce Allah’ın insanı kendi eliyle tesviye etmesi yani insan denen varlığı bu forma sokması, ruhundan ona üflemesi, ona isimleri öğretmesi, cennete yerleştirmesi ve sıkı tenbihe rağmen “ağaca yaklaşma”sı ile...

Son iki yüz senedir askeri ve siyasi hakimiyeti elinde bulunduran batılılar, batılı olmayan toplumlara isim vermekte pek heveslidirler. 19. Yüzyılda Osmanlı imparatorluğuna “hasta adam” demişlerdi; Yahudilik, Hıristiyanlık ve diğer Asya dinlerinin moderniteye teslim olurken, Müslüman dünyanın şu veya bu şekilde...

Fıkıh Lügat anlamı, bilmek, anlamak, idrak etmek, bir şeyin künhüne, özüne vâkıf olmak; ona bağlı anlamları kavrayarak gizli yanlarını ortaya çıkarmak demektir. Kur’ân-ı Kerîm’de din konularını anlamak bakımından bu anlamda övgüyle kullanılmıştır. (17/İsra, 44) Ancak sonraki dönemlerde, özellikle yeni yerlerin...

Yaşayan İslamcılık Geçen yazıda İslam’ın ve İslamcılığın ölmek bir yana, doğuş ve yükseliş halini yaşamakta olduğunu yazmıştım. Aslında İslamcılığın öldüğünü korkularını teskin edici bir retorik olarak kullananlar, somut bir olgudan hareket etmiyorlar, aksine dilek ve temennilerini dile getiriyorlar, bazen da...

İslamcılığın altı umdesi Bana göre İslamcılığın altı umdesi vardır. Bir yönetimi, yönetici kadrosunu, bir iktidarı  İslamcı olarak isimlendireceksek, aşağıda zikredeceğim altı sosyo politik ideale ve umdeye sadık olması ve icraatında referans olması lazım. İslamcılığın en başta gelen hedefi özgürlüktür, herkes...

İslamcılık üzerine Sıkça İslamcılığın öldüğüne dair iddialar atılır, bunlar dilek ve temennilerden ibarettir; ne İslamcılık ölür ne İslamiyet. Peki, İslamcılık nedir? Belki öncelikle İslamcılığın ne olduğunu, ne anlama geldiğini anlamak ve anlatmak gerekir. Bana göre İslamcılık, İslam’ın ana kaynaklarına göre...

Kan Dökücülükte Tarafgirlik Yüce Allah, yeryüzünde bir “halife” kılacağını –halk edeceğini değil, cea’le’den ca’ledeceğini”- bildirdiği zaman, melekler taaccub ederek “Yeryüzünde fesad çıkarıp kan dökecek birini mi var edeceğini” sordular (2/Bakara, 30). Bu ayet bize insan tabiatı hakkında yol gösterici bilgi...

Cihad İzzettir İslam dininin anahtar terimlerinden biri olan cihadla ilgili yazılarımızın sonuna gelmiş bulunuyoruz. Sekiz yazıda anlattıklarımızın bir hülasasını yapmak icap ederse şu hususların altını çizebiliriz: Arapça c-h-d kökünden gelen “cehd”in sözlükte güç, kuvvet, takat ve meşakkati ifade etmesi, bizim...

Bir Ticaret Emtiası Olarak Cihad Kur’an değişik bir literatür, değişik bir semantik kullanır. Bazıları insana ‘tuhaf’ gelir.  Bunlardan biri kaç haftadır önemini anlatmaya çalıştığımız “cihad farizası”nın doğrudan “ticaret”le ilişkilendirilmesidir. Aşağıda ele aldığımız ayet kümesi, bu ilginç örneklerden birini teşkil eder:...

Savaş Meydanlarında mı, Yatakta mı Ölmeli ? Aşağıda seçtiğim ayet kümesinden hareketle, 1395 sene önce Tebük seferi sırasında Medine’de savaştan kaçanlar ile bugün Gazze’de süren savaştan kaçanlar arasında bir mukayese yapmaya çalışacağım. Bu, bize Kur’an ayetlerinin nasıl evrensel ve insanın...

Savaş ve ölüm korkusu Tarihsel tecrübe bize gösteriyor ki, müslümanlar izzetlerini “Allah yolunda cihad”, başka bir deyişle gerekçeleri haklı adil bir savaşla koruyabilirler. Haksız siyasi nüfuz, yalımcılık, toprak gasbı, ganimet, talan ve yağma; bir şahsın, bir hanedanın veya belli bir...

Yüce Allah hiçbir kula, gücünün üstünde yük ve sorumluluk yüklemez (2/Bakara, 286). Cihat Allah’ın emridir, terkedildiğinde müslümanları zillete düşürür. Bunu önceki yazılarımızda geniş olarak gördük. Bu yazıda ele alacağımız konu, gerçekten mazereti olanlar ile gerçek bir mazereti olmadığı halde savaştan...

Müslüman dünyanın içine düştüğü durum trajik. Yahudiler ve Hıristiyanlar işbirliği halinde topraklarımızı işgal ediyor, yer altı ve yer üstü kaynaklarımıza el koyuyor, yöneticilerimizi yerlerinden etmek, işledikleri utanç verici cürümleri deşifre etmekle korkutuyorlar. Acziyet içindekilerin öne sürdükleri yegane gerekçe, “karşımızda Amerika...

Dün yoksul ve muhtaç iken, bugün sınıf atlamış olanlara beylik laf gibi gelebilir ama cihadı terkedenlerin uğrayacağı akibet zillet içinde yaşamaktır. Bazı selefi örgütlerin yanlış ve gayrı İslami eylemleri bu yüce kavramı kirletmiş olsa bile, her zaman doğru ve sahih...

Kur’an-ı Kerim, görev ve sorumluluk yükler, insan ve toplumsal hayatla ilgili hükümler vaz’ederken,  gerçekçi davranır. Bazı hüküm veya talepleri salt ideal gibi görünse de, yüce Allah kimseye “gücünün üstünde yük yüklemez” (2/Bakara, 286). Hükümlerin tamamı ideal politiğe götüren reel politiktir...

Modern zamanlarda müslümanların başına gelen en büyük felaket, şu veya bu havzanın müslümanları şu veya örf ve adetlerine ya da kendilerine özgü üslup ve tarzlarına göre medeniyetler kurmuşlarken, hepimiz için ortak olan anahtar kavramların muhtevasına olan gösterdikleri sadakatti. Şimdi ise...

Hamas, İslamcı bir örgüt, diğer İslamcılar gibi (aralarında görüş ve meşreb farklılığına rağmen İran, Afganistan, Lübnan, Yemen, Mısır, Tunus vd.) Allah’ın izniyle İsrail’i rezil rüsvay etti. İsrail, sadece güç yetiremediği Hamas’a karşılık çocuk, kadın, yaşlı insan öldürdü, yerleşim birimlerini enkaza...

Her ne kadar haksız yere liderleri Raşid el Gannuşi hapiste ise de Tunus siyasetinin ana aktörlerinden ve belki de gelecekte Ortadoğu’nun siyasi geleceğini belirleyecek faktörlerden biri Nahda’nın siyaset yaklaşımı ve modelidir. Bu bir yönüyle harici gelişmelere bağlı olduğu kadar, Nahda’nın...

Şeylerin hakikati onların varoluşuna bağlıdır. Bir şeyi bilmek, onun nasıllığını ve niteliklerini belirleyen evrensel varoluş varlık hiyerarşisindeki (silsile-i meratip) yerini bilmek demektir. Bu genel bir kural ise de, genel kuralların istisnası vardır ve söz konusu genel kuralın tek istisnası herşeyin...

Filistin tamamen İsrail’in fiili hakimiyeti altına girer, Gazze barbarca bir katliama ve tehcire maruz kalırken, açlık ve susuzlukla ölüme mahkum edilirken İslam alemi seyretmekle yetiniyor. Müslüman dünyanın suskun kalmasının üç sebebi var: 1.Hiçbir İslam ülkesi kendini tek başına İsrail’e karşı...

En geniş manada “müstaz’af” kelimesinin anlamlarından biri gerçekte güçsüz değilken kişinin veya bir topluluğun ya telkin veya baskı altında güçten düşmesi, güçsüzleştirilmesi veya kendini güçsüz algılamasıdır. Bu şekli psikolojik/  ruhsal çöküntüyü ifade eder. Nisa suresinin 75. Ayeti, sahiden de güçsüz...

Gazze’nin maruz kaldığı zulüm karşısında şu veya bu gerekçe ile Gazzelilerin yardımına koşmayan müslümanlar, ya sorumluluktan kaçmak veya hükümetlerine meşruiyet tedarik etmek amacıyla, mevcut durumda Gazzelilerin yapabilecekleri tek şeyin yurtlarını bırakıp hicret etmeleri gerektiğini söylüyorlar, bunu yaparken görüşlerini Kur’an dayandırmaya...

İsrail’in iki senedir Gazze’de işlediği suçlar dünyada büyük infiallere yol açıyor. Kısmi özgürlüklerin söz konusu olduğu batıda yüzbinlerce insan, bu katliam ve cürümlerin durması için kitlesel tepkiler gösteriyorlar ama bu tepkilerin Amerika ve batılı ülkelerin karar mercileri üzerinde etkileri olmuyor....

Düşman da olsa, insanların aç ve susuz bırakılarak cezalandırılamayacağının Kur’ani delili Bakara (2) Suresi 126. Ayettir: “Hani İbrahim: “Rabbim, bu şehri bir güvenlik yeri kıl ve halkından Allah’a ve ahiret gününe inananları ürünlerle rızıklandır” demişti de (Allah: “Sadece inananları değil)...

BM’nin de kabul ettiği üzere İsrail, Gazze halkını açlıkla cezalandırıyor, sistemli ve amaçlı kıtlık uygulayarak siyasi ve askeri amaçlarına ulaşmak istiyor. Gazze Şehri’nde kıtlık olduğu Birleşmiş Milletler’in (BM) gıda güvenliğini izleyen kurumu tarafından teyid edildi. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli...

Dünyanın gözü önünde 2 milyon 300 bin Gazzeli, İsrail tarafından acımasızca soykırıma tabi tutuluyor, askeri bakımdan Hamas’ın direncini kıramayan İsrail, bir yandan yerleşim birimlerini enkaza çevirip yaşanamaz hale getirince, diğer yandan Gazzelileri açlığa, susuzluğa mahkum edip ölmeleri stratejsini takip ediyor...

31 Ağustos 2025 günü itibariyle Gazze hastanelerinde son 24 saat içinde aralarında çocukların da bulunduğu kötü beslenme ve açlık sebebiyle 7 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Böylece açlıktan ölenlerin sayısının 339’a yükseldi, bunlardan 124’ü çocuktu. Aynı gün İsrail’in saldırıları sonucunda hayatını...

Kelam, tasavvuf ve felsefenin en çetrefilli, anlaşılması en zor doktrinlerden biri Vahdet-i vücud konusudur. Bağdat merkezli “zühd ve takva”ya, Horasan merkezli “mistik ve mitolojik tasavvuf”tan ayrı “felsefi tasavvuf”un merkezi konusu olan Vahdet-i vücud teorisinin mimarı Muhyiddin ibn Arabi (öl. 638/1240),...

“Tanrı’nın varlığı” konusunda felsefenin yöntemini pek inandırıcı bulmayan kelamcılar “hudus” delili”, “imkân delili”, “düzen delili” veya “fıtrat delili”ni öne çıkarmışlardır. Hudus (veya ihtira) adı verilen delile göre, evrenin kendi kendine varolması, varlığını sürdürmesi düşünülemez. Akıl, evrenin bir yaratıcıya (Halık) ve...

Modern ve postmodern zamanlara mahsus, ateizm, deizm, agnostizim yayılıyor, bunlara paralel anlam ve amacın çekildiği hayat biçimleri nihilizme doğru evriliyor. 20. Yüzyıla kadar dünyanın genelinde ateizm marjinal bir kabule sahipti, 21. Yüzyılda kitlesel boyutlara ulaşma kabiliyetini gösteriyor. Eskiden bu atizm...

Bu ayın (Ağustos-2025) başında Tunus’tan bir haber geldi. Nahda Harketi’nin lideri Raşid el Gannuşi, Gazze’de İsrail’in sürdürdüğü katliama/soykırıma karşı Gazzelilerin sesini duyurmak, onlarla dayanışma içinde olduğunu anlatmak üzere açlık grevine başlamış. İslam fıkhı açısından şu veya bu haklı sebeplerle “açlık...

(Makasıd tarihselcilik mi (b) 7.) Belirtmek gerekir ki, Makasıd tarihselcilik değildir, yer yer bazı alanlarda örtüşseler de –bu yüzden iki okuma biçiminin aynı şeyler olduğu zannediliyor-, mahiyetleri itibariyle birbirlerinden hayli farklıdırlar. İlletlerine binaen hükmün maksadını evrensel-küresel addedenler tanım gereği tarihselci...

(Makasıd tarihselcilik mi (a) Miras taksiminde erkeğe 2, kadına 1 hissenin verilmesini esas alan hüküm, yerleşik Arap geleneği ve Yahudi şeriatı dışında bir yenilik getiriyordu; bu durum bazı yabancı ve yerli oryantalistlerin iddia ettiğinin aksine, İslam Şeriatı ne Arapların hayat...

(Maddeler halinde eleştirilere cevaplar) 1.) Miras taksiminde erkek ve kadının payları konusunda yazdığım dört yazı çeşitli tartışma ve eleştirilere yol açtı. Belirteyim ki, eleştiri hem haktır hem görevdir. Hz. Ömer’in dediği gibi “Bizi eleştirmiyorsanız sizde, eleştiriyorsunuz da biz kızıyorsak bizde...

Hukuk sisteminin en önemli ve hassas konularından biri olan miras gelişi güzel taksime, taksimde takip edilecek kurallar mirasta pay sahibi kimselerin inisiyatifine de bırakılmaz, öyle olacak olsa kardeşler, yakınlar arasında muazzam anlaşmazlıklar, çatışmalar çıkabilir. Önceki yazılarda anne karnındaki ceninin dahi...

İktisadi gelirin ağırlıklı olarak savaş ganimetlerine ve ticarete dayandığı bir toplumda erkeğin hem gelir temin etme görevi, hem ailesine karşı diğer sorumlulukları kadına göre kat kat fazladır. Çünkü kadın ne savaşa katılıp ganimete ortak olur, ne aktif ticaret yapıp şehirlerarası...

İslam’ın miras taksimi modern zamanlarda çokça eleştiriye konu olmuştur. Feraiz ilmi bilinmeden hükümler yürütmek isabetli olmaz. Çoğu zaman İslam’a karşı duyulan husumetin bir aracı olarak miras hukuku gündeme getirilip İslam’ın kadını mağdur ettiği iddia edilir. Mesele öyle değildir. Miras ve...

Modern zamanlarda, batıdan ithal edilen hukuki mevzuatı ve baskın dünya görüşünün etkisinde Münzel Şeriat’ın hükümleri ve tarihte şu veya bu sıhhatte tatbik edilen hükümler üzerinden İslam dinine yöneltilen itiraz ve eleştirilerden biri miras taksiminde erkek ve kız çocuğu arasında öngörülen...

27 Şubat’ta Abdullah Öcalan’ın çağrısı, 12 Mayıs’ta PKK’nin silahları bırakacağı kararı ardından 11 Temmuz’da da silahların yakılması ile Türkiye, yeni bir döneme girdi. Naman Bakaç indyturk adına kısaca beş maddede bu gelişmeyi nasıl karşıladığımı sordu. 2013’teki “çözüm süreci”ni desteklediğim gibi...

Günümüz İslam dünyasınin içinde bulunduğu durumla Kur’an’ın müslümanlara ilişkin yaptığı tasviri bir araya getirdiğimizde, neden böylesine trajik bir durumda olduğumuzu, neden hasımlarımız karşımızda zillet içinde bulunduğumuzu daha iyi anlarız. “Daha iyi anlarız”dan aslında demek istediğimiz “daha iyi anlayabiliriz”dir, çünkü hakikatte...