Ali Bulaç

27 Şubat’ta Abdullah Öcalan’ın çağrısı, 12 Mayıs’ta PKK’nin silahları bırakacağı kararı ardından 11 Temmuz’da da silahların yakılması ile Türkiye, yeni bir döneme girdi. Naman Bakaç indyturk adına kısaca beş maddede bu gelişmeyi nasıl karşıladığımı sordu. 2013’teki “çözüm süreci”ni desteklediğim gibi...

Günümüz İslam dünyasınin içinde bulunduğu durumla Kur’an’ın müslümanlara ilişkin yaptığı tasviri bir araya getirdiğimizde, neden böylesine trajik bir durumda olduğumuzu, neden hasımlarımız karşımızda zillet içinde bulunduğumuzu daha iyi anlarız. “Daha iyi anlarız”dan aslında demek istediğimiz “daha iyi anlayabiliriz”dir, çünkü hakikatte...

(Fetva veya içtihat gerektiren konu) 7 Ekim 2023’ten beri batının mutlak desteğinde katliam yapan İsrail’in işgal ve savaşın askeri, politik ve stratejik yönleri önemli ama bu konumuz açısından ayrı bir bahis. İşgal sırasında kullanılan yöntemlere bakmak lazım. Denir ki, Hz....

Her ne kadar hala “savaş” tabirini kullanıyorsak da, gerçekte Arapça kullandığmız “muharebe” artık klasik manada savaş değil başka bir olgudur. Fiilen olup biten kitlesel cinayet, başka bir deyişle katliamdır. Söz konusu katliam da batı (ABD-Avrupa) tarafından Müslümanlara uygulanmaktadır. 21. yüzyılın...

“Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve besili atlar hazırlayın. Bununla, Allah’ın düşmanı ve sizin düşmanınızı ve bunların dışında sizin bilmeyip Allah’ın bildiği diğer (düşmanları) korkutup-caydırasınız. Allah yolunda her ne infak ederseniz, size ‘eksiksiz olarak ödenir’ ve siz haksızlığa uğratılmazsınız.”...

Meşru savaş, meşru silah İsrail’in 13 Haziran’da elinde nükleer silah var diye saldırmasından “savaş ve nükleer silahlar” ya da Müslümanların “kitle imha silahı kullanıp kullanmayacakları” konusu gündeme gelmiş oldu. Başından beri İmam Humeyni, kitle imha silahların kullanılmasına cevaz edmedi, ne...

Genel olarak dünyanın her yerinde dereceleri farklı olsa da, kadına karşı şiddet uygulanmaktadır. Binaenaleyh kadına dayak atmanın dünyada genel bir sorun olduğunu not etmek gerekir. Konuyla ilgili sıkça yapılan istatistikler bunu gösteriyor. 21. Yüzyılın başlarında yapılan istatistiklere “Amerika’da her 15...

Dualarımızın kabul edilmemesinin sebeplerini araştırırken Allah hakkında suizanda bulunmaktan kaçınmak lazım. Her üç “yakiyn” derecesinde biliriz ki varlık aleminin tamamını kudret elinde tutan şanı yüce Allah’ın a) Kudreti her şeye yeter (3/Al-i İmran, 189), b) Dua edenin duasına icabet eder...

Bundan önce Mirat Haber’de dua ile ilgili iki yazı yazdım ((Dua ile tedavi, Mirat Haber, 9 Ocak 2025 ve Duasız tedavi, Mirat Haber, 13 Ocak 2025) Dua ibadetlerin özüdür ve hatta günde beş kere kılmakla emrolunduğumuz namaz dahi duadır. Bir...

Son günlerin en önemli konusu İsrail’in Amerika’nın desteğinde İran’a düzenlediği saldırıdır, saldırı günlerdir gece gündüz devam ediyor. Pek arkası gelmese de İslam aleminden bir Pakistan’dan kısık bir ses geldi: “Eğer İsrail, nükleer silah kullanacak olursa, biz de İran’ın yanında nükleer...

1.Büyük mücadelenin Cumhuriyetin kuruluş yıllarında modern zamanların bir tutumu olarak devlet tarafından belli bir formatta topluma empoze edilen eğitim projesinin genelde İslam ülkelerinde ve Türkiye’de halk tarafından büyük bir kabul görmediğini bilmeyen yok. Çok partili hayata geçinceye kadar halk, “cahil...

1994 yılında Kahire’de düzenlenen Nüfus Konferansı’na Katolik Kililesi’nin en büyük lideri papa ile birlikte İslam dünyasından çok sayıda ulema ve İslami kuruluşu ortaklaşa tepki göstermişlerdi. Söz konusu tepki laik/seküler çevrelerde hem şaşkınlıkla karşılandı, hem de belli ölçülerde bir tedirginliğe yol...

Bizim cenahta modern bir mecra olan “medyanın kullanımı”yla ilgili şu durum tespiti ve soru önemlidir: “Cumhuriyeti, mevcut rejimi, savunan sağ ve sol cenahın aydınları toplumun belirli virajlara yönelmesi için medya dahil olmak üzere her mecrayı bu zamana kadar iyi kullanmıştır....

Geçen yazıda Muhammed İkbal’in şiirinden hareketle liberal iktisadın timsahlar ile ördeklerin serbest sularda yüzdüğü –aslında yüzdürüldüğü- dizen olduğunu söylemiştik. İddialarının aksine liberal politikaların aslında kitleleri yanıltan illüzyonlar olduğunu söyleyen çok kişi var ki, bunlardan biri Wallerstein’dir. Eğer sular ördekler ve...

Medya basit manada bir haberleşme veya iletişim aracı değildir, toplumsal bir değişim faktörü olması onun paha biçilemez girift bir güce sahip olduğunun göstermektedir. Bu gücün kaynakları ve imkanları nelerdir? Medyayı büyük ölçüde büyük ekonomik güçler (tröstler, karteller, holdingler) kullanır. Medyayı ...

Medya bağlamında iki anahtar terim üzerinde duracağız: Algı ve olgu Algı herhangi bir gerçeklik/hakikat değeri olmayan kanaat, fikir, yargı veya zandır; olgu ise ister fiziki ister sosyal veya psikolojik olsun, belli bir gerçekliğe, hakikate dayanır. Bugün insan bu ikisi yani...

Türkçe’de Farsça kullandığımız peygamber kelimesinin Arapçası Nebi’dir, nebi en kestirme ifadesiyle haber getiren kişidir. Eğer peygamber Resul olarak tavsif ediliyorsa elçi olarak gönderilmiş, nebi olarak tavsif ediliyorsa haber getiren demektir. Resul sadece yüce Allah’a izafe edilir, çünkü ister beşer ister...

Varlıkta her şey (çoğulu eşya) Allah’ın yaratması olduğuna gore, hiçbir şey kendinde mutlak iyi veya mutlak kötü olamaz; zira bir şeye mutlaklık atfetmek ona uluhiyet izafe etmek anlamına gelir. Bundan hareketle insane icadı şeyler de öyledir, icad edilenler iyi maksatla...

İsrail’in Gazze’ye düzenlediği saldırı Türk medyasında tartışılırken, bazı yazarlar “Filistin sorununu, İsrail’in politikalarını din üzerinden” ele almanın yanlış olduğunu söylüyorlar. Dinin özel, izafi ve marjinal alana itilmek istendiği Türk kamusal hayat pratiği ve hala 19. yüzyıl pozitivizmiyle malul laiklik açısından...

1948 yılında İsrail kurulduğunda BM, tarihi Filistin topraklarının yüzde 55’ni bu devlete verdi. Bugün Oslo anlaşmasıyla İsrail’in elde ettiği topraklar yüzde 78. Yani tarihi Filistin topraklarının beşte dördü Filistinliler’in elinden çıkmış bulunuyor. Buna tek kelimeyle “işgal” denir. Ve zaten Filistin...

İsrail’in Gazze’de yaptığı katliam Türkiye medyasında tartışılırken, bazı yazarlar “Filistin sorununu, İsrail’in politikalarını din üzerinden” ele almanın yanlış olduğunu söylüyorlarlar. Hatta benim de katıldığım bir toplantıda bir akademisyen İsrail devletinin diğer ulus devletler gibi seküler bir devlet olduğunu, bu işe...

1948 yılında İsrail kurulduğunda BM, tarihi Filistin topraklarının yüzde 55’ni bu devlete verdi. Bugün  tarihi Filistin topraklarının beşte dördü Filistinliler’in elinden çıkmış bulunuyor, Sahil şeridinde bulunan Gazze’nin tamamını da ilhak etmeye çalışıyor. Şimdiye kadar dünyada genel kamuoyu buna  “işgal” dendiğinde...

Türk, Arap ve diğer ülke aydınlarının zihni berrak değil. Varlığa Aydınlanma’nın genel perspektifinden baktıklarından, tamamen bir tasarım ve zihni bir inşa olarak iki ayrı kategorik alana ayrılmış dünyanın sınırları birbirine karışmakta, bundan da karmaşık, bulanık yapılar türemektedir. Bu yapılar üzerinde...

Siyonist Olmayan Yahudilerden Beklenen Yahudi, kendini Tanrı’nın seçtiği üstün bir kavmin üyesi olarak görür. Varlık zincirinde sıradan insan, hayvanlar ile Yahudiler arasında ara bir yerde durur. Yahudi’nin “kendine dönük ben algısı” ile başkalarını algılama biçimi arasında doğrudan bir ilişki var....

Kur’an-ı Kerim, sıklıkla “ölüden diri”nin çıkışını hatırlatır (30?Rum, 19). Toprak ölüdür, üstüne yağmur yağarsa dirilir (16/Nahl, 65). Çünkü su bitkilerin hayat kaynağıdır. Toprak ve içindeki tohumlar sulandığında kendi türlerinin yapılarının gerekli kıldığı süre içinde yeşerir, ortalık rengarenk olur. Ölü toprağı...

Feministler, geçmişte putlar üzerinden yüceltilen tanrıçaların kadın-egemen bir dünyanın varolduğunu öne sürerler: Simone de Beauvoir  şöyle der: “Erkeklerin, yazdıkları yasaları onaylayan bir tanrıya sahip olmak gibi bir üstünlükleri vardır; kadınlar üzerindeki mutlak yetkenin onlara yüce tanrı tarafından bağışlanmış olması da...

Siyaset biliminde otokrasi, tek kişinin, küçük bir zümre veya bir partinin siyasi erklerin toplanması, erklerin elinde toplandığı kişi veya partinin üstünde denetleyici hukuk veya normların bulunmaması halidir. İlk bakışta tamamen siyaset veya yönetimle ilgili görünen otokrasinin feminizmle veya kadın hareketleriyle...

Amerika ve İsrail’in planlarına göre Filistinliler, ana yurtlarından sürülecek, tarihi Filistin toprakları tümüyle İsrail’e verilecek. İlk aşamada Gazzelilerin yerlerinden edilmeleri planlanıyor, ABD Devlet Başkanı Ronald Trump, Gazze sahil şeridini fuhuş ve kumar merkezi sayfiye olarak kullanmak istiyor, bunu açıkça beyan...

Gazze “kendi kaderine terkedildi” diyeceğim, yanlış olur, merhameti bol yüce Allah’ın dünyanın bu en mazlum ve çaresiz halkına bu “kader”î takdir ettiğini düşünemem. O, sonsuz merhamet sahibidir, kullarına karşı şefkatidir ve Zü’l-intikamdır. Gazze ve Filistin’in diğer bölgeleri bu trajik durumda...

Üç haftadır sürdürdüğümüz takıyye ilgili yazılarımızın sonuncusuna gelmiş bulunuyoruz. Son yazıda Kur’an-ı Kerim’de kullanılar “talattuf” kelimesinin konuyla ilgisini ele alacağız: “Böylece, aralarında bir sorgulama yapsınlar diye onları dirilttik (uyandırdık). İçlerinden bir sözcü dedi ki: “Ne kadar kaldınız?” Dediler ki: “Bir...

Nahl (16) Suresi106. ayette “Kalbi imânla tatmin bulmuş olduğu hâlde baskı altında zorlanan hariç“ cümlesi takiyye konusuna  açıklık getirmektedir . Bunun ruhsata işaret ettiğine dair ittifak vardır. Ayet Mekke’de ağır işkencelere maruz kalan  korumasız sahabeler hakkında inmiştir. Bunların içinde en...

Takıyye ve İrtidat Gerek geçmişte, gerek günümüzde Sünnilerle Şiiler arasında vuku bulan çatışmalara gösterilen gerekçelerden biri “takiyye”dir. Şii müçtehitlere göre, can ve mal tehdit altında ise inanç veya gerçek düşünce ve duygular gizlenir, bu ihtiyari değil, icbaridir. Konuyu li aynihi...

Hucurat suresi yepyeni bir medeniyeti tsis etmek üzere bütün zamanlar için geçerli olacak ilkeler vaz’edr, bir bakıma sureye bir medeniyet projesi veya yol haritası demek mümkün. “4. Şüphesiz, hücrelerin ardından sana seslenenler de, onların çoğu aklını kullanmıyor. 5. Eğer gerçekten,...

Tarihselcilerin belli bir tarihte ve belli bir toplumda bir meseleyi çözmek üzere Kur’an’ın indirildiğine dair örnek gösterdikleri ayet kümelerinden biri Hucurat (49) Suresi 1-5 ayetleridir. “1. Ey imân edenler, Allah’ın ve Resûlü’nün huzurunda öne geçmeyin ve Allah’tan sakının. Şüphesiz Allah...

Belki de sadece Rus değil, dünya roman edebiyatının en iyi romancısı olan Dostyoveski, ünlü eseri Karamozof Kardeşler’in sonunda “Tanrı yoksa herşey mübahtır” der. Bu hüküm cümlesinin muhalifinden şunu söyleyebiliriz: Yeryüzünde neyin helal ve mübah, neyin haram veya münker olduğunu biz...

Dünyada işlenen suç ve günhalardan, zulüm ve istibdattan, zorbalık ve tezvirattan, sömürü ve talandan kaçış mümkün iken, ahirette bu cürümlerden kaçış yoktur; er veya geç adalet tecelli edecek; kim zerre miktarı hayr veya şer işlemişse bunun karşılığını bulacaktır. İnkarcılar Allah’ın...

(Organların şahitliği (2), Mirat Haber, 13 Mart 2025) Pozitivist bakış açısından organların (beş duyu), iradi fonksiyonlarını gördükleri kişinin aleyhinde şahitlikte bulunmaları mümkün değildir. Ama Kur’an-ı Kerim, bunun vukuu bulacağını haber verir. Bu sayede dünya hayatında bir yandan bir şekilde yargının...

1. Modern bilimin empoze ettiği değerler açısından vahiy ile bize bildirilen bazı haberleri test etmek mümkün değildir. Bu açıdan bilim referans alındığında pozitivizme sapmak mukadder olur, pozitivizmi takip edecek safha ise materyalizmdir. Materyalizm, müşahede alemiyle gayb alemi, mülk alemi ile...

İnsan ile Allah arasındaki ilişki misaka dayanır. Yüce Allah insanı yarattı, tesviye etti, ona ruhundan üfledi, akıl ve irade sahibi kıldı, isimleri öğretti ve yeryüzünde halife kıldı. Esasında insanın yüce Allah’a taabbudda bulunması için bunlar yeterliydi, lakin buna rağmen Bezm-i...

Kur’an’ı kerim ilginç bir şekilde “Kitab’a varis olmak”tan söz eder (35/Fatır, 32). Peki, bu neyi ifade eder ve bugün Kitap sahibi müslümanlar, Kitab’a varis midirler? Vahiy ile bize beyan edildiği üzere Kur’an-ı Kerim “Allah”ın kitabıdır (35/Fatır, 29), bize okunması emredilmiştir.....

Müslümanların kahir ekseriyetiyle Kur’anı yüzünden okumakla veya dinlemekle işin biteceğini, maksadın hasıl olacağını düşünüyorlar. Şüphesiz Kur’an-ı Kerim, okunduğunda onu dinlemek farz, okumak da sevaptır, bunda en ufak bir tereddüt yok, lakin bizim kastımız bu değil Kur’an’ı okumanın hakiki maksadı, verdiği...

Zaman zaman Hıristiyan aleminde ya İslam dini konusunda geniş tetebbu’larda bulunmaları, ya da selim akıl ve temiz fıtrata kulak vermeleri sonucunda doğruyu söyleyen, hak ve hakkaniyete sadakat gösteren din adamları çıkıyor. Kur’an-ı Kerim, bütün Ehl-i Kitab’ın bir olmadığını belirtmesi (3/Al-i...

Cemaatler ve tarikatlar müslüman toplumların sivil toplum kuruluşlarıdır. Tarihte genel olarak bu fonksiyonu gördüler. Bu toplumsal yapıların asli sivil fonksiyonlarını görebilmeleri devletle ilişkilerini sağlam bir zeminde tutmalarına bağlıdır. 1995’te yazdığımı “Modern ulus devlet” (4. Bsm, Çıra y, İstanbul-2012) adlı kitabımda...

Yüce Allah’ın son ilahi mesajı olan Kur’an-ı Kerim, beşeriyetin tamamı için bir anlam ve yol haritasıdır, bu haritayı hayata tabik eden ve doğru anlamını açıklayan peygamberlerdir. Kur’an son ilahi mesaj, Hz. Muhammed (s.a.) de son ilahi elçidir (Nebi ve Resul)....

Toplumsal hayatın barış ve huzur içinde sürmesinin en önemli şartı hak ve hukukun, adalet ve güvenliğin temin ve tesis edilmesidir. Adaletin olmadığı yerde huzur olmaz, çatışmalar vuku bulur. Adaletin tesisinde rol oynayan önemli faktörlerden biri üçüncü şahısların tanık oldukları olaylar...

İslam bakış açısından “iyi insan” Kur’an-ı Kerim ve Allah’ın Resulü (s.a.)’nün profilini çizdiği insandır. Bu profile tamı tamına uyan peygamberlerden ve son peygamber Hz. Muhammet (s.a.)’ten daha iyi insan yoktur, peygamberler iyi insanın rol modelleridir. Pygamberleri hakkıyla ve layıkıyla takip...

Modern zamanlara mahsus olmak üzere din olmadan “iyi insan” olmak mümkün denmektedir. Bu iddiada daha da ileri gidenler, “dinin ahlaki hayatı bozduğunu” bile öne sürmektedirler, son zamanlarda “sui misal”den “emsal” türetmeyi marifet bilenler “ahlaksız dindarlık”tan bahseder olmuşlardır. Sahih dinin kaynağı...

7) Hakikat-i halde “hak” olmayıp, bir “özgürlüğün kullanımı (istitae)” olan, ancak “günah ve cürüm olan” zina, eşcinsellik vb. fiiller hak kategorisinde ele alınmamalıdır. Buna mukabil devlet kendi aralarında ve özgür iradeleriyle (icab ve kabulle) bir şekilde anlaşmış olan çiftlerin medeni...

Türkiye’nin bir türlü çözülemeyen sorunları söz konusu, birer fay hattı gibi sürekli stres topluyorlar. Yukarıdan empoze edilen çözümler sadra şifa olmuyor, deneysel olarak bunu anlamış bulunuyoruz. Kendi başına anayasa da çözüm olmayabilir ama yine de yeni bir anayasaya ihtiyaç duyulduğu...

“Uluslararası büyük güçlerin” etki alanına giren ülkelerde yaşanan istikrarsızlığın nedeninin, yine uluslararası büyük güçler olduğunda çok az kimsenin kuşkusu yok. Sömürgecilik dönemlerinde ve şimdi yeni-sömürgecilik adı verilen modern zamanlarda, eski ve yeni sömürgeciler, denetleme imkânını elde ettikleri ülkelerin toplumsal, kültürel,...

Beşşar Esed’in ülkeyi terk ettikten sonra, Suriye’de yapılan ilk işlerden biri hapishanelerin boşaltılması oldu. Haklı haksız onbinlerce mahkum veya tutuklu serbest bırakıldı. Adaletin sağlanmadığı baskıcı yönetimler, muhaliflerini susturmak, işledikleri suçları örtbas etmek için insanları hapishanelere tıkar, işkencelere maruz bırakır, yurtlarını...

Geçenlerde Mirat Haber’de Şaban Doğan beyin “evsizler”le ilgili bir yazısı yayınlandı. Uzun zamandır benim de üzerinde imal-i fikr ettiğim bu konuda Avrupa’da evsiz yaşayanların, son yıllarda giderek büyüyen bir kriz haline geldiğini yazıyordu: “Her gece bir milyondan fazla insan, sokakta...

Gezegen de, insan da biriciktir Kozmosla ilgili seyrettiğim belgeseller bana acziyetimi hatırlatıyor. Bir noktadan sonra aklımın almakta zorlandığı ve esasında alamadığı bir evren ortaya çıkıyor. Artık bu noktadan sonra “evren tasavvuru” kavramı da anlamını kaybediyor. Zira evreni tasavvur etmenin de...

Duasız tedavi Geçen yazıda “dua ile tedavi” konusunu görmüştük. Bu yazıda “dua ile tedavi”nin yanında “duasız tedavi” konusunu görelim. Münkir, hastalığın tedavisinde duayı gereksiz görür. Bu onun varlık alemine pozitivstçe bakışından kaynaklanır, pozitivizm ile materyalizm arasında yakın akrabalık bağı vardır....

ŞAŞIRANLARA YOL GÖSTERMEK Eflatun’un mağara istiaresi üzerinde iyice düşünüldüğünde, hariçten haber ve bilgi getiren peygamberin kurtarıcı misyonunu ima ettiği anlaşılır. Tarih boyunca peygamberler, yolunu şaşıran veya ürettiği kültürle kendi hapishanesine düşen insanı dışarı çıkarmak, hak ve hakikatle yüzleştirmek istemişlerdir. İnsan...

Bugün Mirat Haberleriyle iki hikayeyi paylaşmak istedim. İkisinden çıkarılacak dersler var. Bazan yaşanmış bir olay veya bir mesel, meramımızı uzun uzadıya konuşmaktan veya kalın kalın kitaplar yazmaktan daha iyi anlatabilir. Bu mülahaza ile Kur’an-ı Kerim ve diğer kutsal addedilen kitaplar,...

Hayatının büyük bölümünü feminist harekete adayan İngiliz yazar Petronella Wyatt, ilerleyen yaşında büyük bir kararlılıkla savunduğu ideoloji ile yaşadıkları arasında ortaya çıkan durumu, bunun kendisinde meydana getirdiği pişmanlığı kaleme aldı. Wyatt’ın dile getirdikleri üzerinde durulmaya değer. Feminist Wyatt özetle şunları...

İslam dini bir insan topluluğunun manevi ve ahlaki hasletler dışında maddi, etnik, bölgesel hasletler dolayısıyla diğerlerinden üstün olduğu fikrini reddeder. Manevi ve ahlaki hasletlerin toplamı takvada ifadesini bulur, kim muttaki ise fert veya topluluk, Allah katında makbul olan odur. Ucu...

Başka bir yazımda ilahiyatçılara ve genel olarak akademik dile ilişkin eleştirilerimi dile getirmiştim. Bu konu önemlidir, geleceğimizi sadece fikri olarak değil, siyasi olarak da ilgilendirmektedir. Önceki eleştirilerle birlikte şu hususların altını çizebiliriz. 1.) İlahiyatçılar batıdan ödünç aldıkları seküler bir dil...

Allah sinelerde saklı olanı biliyorsa –ki biliyordur- (35/Fatır, 38. 64/Teğabun, 4) izafi gayb olan niyetin bir sonraki adımı eylemi de bilir. Çünkü niyet, kalbin derinliklerinde kişinin iradi olarak zihninde tasarladığı plandır, Allah’ın kulun kalbinde olan planın sadece ismini bilip mahiyetini...