İRAN–ABD/İSRAİL SAVAŞININ TÜRKİYE EKONOMİSİNE MUHTEMEL ETKİLERİ

28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlayan savaş, kısa sürede bölgesel bir askeri krizden küresel bir jeopolitik gerilime dönüştü. Operasyon kapsamında ABD ve İsrail, İran’daki askeri ve stratejik yerleri vurdu, İran yönetiminin üst düzey isimlerinin hedef alındığı saldırılar gerçekleştirdi. İran ise buna karşılık olarak İsrail’e ve ABD’nin bölgedeki askeri varlığına yönelik geniş çaplı füze ve drone saldırıları düzenledi.

Süregiden bu savaş, yalnızca güvenlik dengelerini değiştirmekle kalmadı, enerji piyasaları, ticaret yolları ve finansal sistem üzerinde de güçlü etkiler yaratabilecek bir ekonomik risk ortamı oluşturdu. Türkiye, coğrafi konumu, enerji bağımlılığı ve bölge ülkeleriyle kurduğu ekonomik ilişkiler nedeniyle bu gelişmelerden etkilenme potansiyeline sahip ülkeler arasında yer almaktadır.

Enerji Piyasaları Üzerindeki Ekonomik Baskı

İran ile ABD/İsrail arasındaki savaş bu şekilde devam ederse Türkiye ekonomisine en hızlı yansıyan etkisi enerji fiyatları üzerinden ortaya çıkabilir. Türkiye petrol ve doğalgaz bakımından büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülkedir. Ortadoğu’da yaşanan askeri gerilimler petrol arzına yönelik riskleri artırdığında küresel enerji fiyatları yükselme eğilimine girer. Özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji trafiğini hedef alma ihtimali küresel arz açısından önemli bir risk oluşturmaktadır.

Böyle bir senaryoda petrol fiyatlarında yaşanacak hızlı artış Türkiye’nin enerji ithalat faturasını yükseltir. Enerji maliyetlerindeki artış üretim maliyetlerine yansır, bu durum sanayi sektöründen ulaştırmaya kadar geniş bir alanda fiyat baskısı yaratır. Sonuç olarak enflasyonun yükselmesi ve cari açığın genişlemesi gibi etkiler ortaya çıkabilir.

Tarım ve Gıda Fiyatları Üzerindeki Dolaylı Etkiler

Enerji fiyatlarındaki artış yalnızca akaryakıt ve elektrik maliyetlerini etkilemez. Doğalgaz fiyatları gübre üretiminin temel belirleyicilerinden biridir. Amonyak ve azot bazlı gübrelerin üretimi büyük ölçüde doğalgaza bağlı olduğu için enerji fiyatlarının yükselmesi tarımsal maliyetleri artırır. Bu süreç Türkiye’de tarım üretim maliyetlerini yükseltir ve gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı uygular.

Dolayısıyla İran ile ABD/İsrail arasında yaşanan savaşın ekonomik etkisi yalnızca enerji piyasalarıyla sınırlı kalmaz; tarım ve gıda piyasalarına kadar uzanan geniş bir maliyet zinciri ortaya çıkar.

Finansal Piyasalar Üzerindeki Etkiler

Jeopolitik krizler küresel finansal piyasalar üzerinde belirsizlik yaratır. Savaş ortamında yatırımcıların risk algısı yükselir ve sermaye daha güvenli gördüğü varlıklara yönelme eğilimi gösterir.

Türkiye gibi dış finansmana ihtiyaç duyan ülkelerde bu tür gelişmeler döviz kurları üzerinde baskı yaratır. Kur artışı ithalat maliyetlerini yükselterek enflasyonist baskıyı güçlendirir. Aynı zamanda finansman maliyetlerinin yükselmesi ekonomik büyüme üzerinde de sınırlayıcı bir etki oluşturabilir.

Ticaret ve Turizm Üzerindeki Etkiler

Savaşın ekonomik etkileri bölgesel ticaret ağlarını da etkileyebilir. İran ekonomisinin savaş nedeniyle zayıflaması Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacmini azaltabilir. Aynı şekilde Körfez ülkelerinde yaşanan güvenlik kaygıları ticaret ve yatırım ilişkilerini olumsuz etkileyebilir.

Turizm açısından ise iki farklı olasılık ortaya çıkmaktadır. Körfez bölgesindeki güvenlik riskleri bazı turistlerin Türkiye’yi daha güvenli bir alternatif olarak görmesine yol açabilir. Buna karşılık Ortadoğu’da geniş çaplı bir savaş algısı oluşması küresel turizm talebini zayıflatabilir ve seyahat planlarında genel bir düşüşe neden olabilir.

Savaşın Süresine Bağlı Ekonomik Senaryolar

İran ile ABD/İsrail arasındaki savaşın ekonomik etkilerinin büyüklüğü büyük ölçüde çatışmanın süresine bağlıdır. Kısa süreli bir çatışma enerji fiyatlarında geçici bir yükseliş yaratabilir ve küresel piyasalar zaman içinde dengelenebilir. Buna karşılık savaşın uzaması ve enerji altyapılarının hedef alınması durumunda petrol fiyatları daha yüksek seviyelere çıkabilir.

Bu tür bir gelişme küresel enflasyonu artırabilir, ticareti yavaşlatabilir ve dünya ekonomisinde stagflasyon benzeri bir baskı oluşturabilir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler böyle bir ortamdan daha güçlü biçimde etkilenme riski taşır.

Mirat Haber – YouTube