KUR’AN’DA HABÎS (MURDAR) NİTELEMESİ

Kur’an’ın günah ve günahkârı anlatmak için kullandığı kelimelerden biri de ‘habîs’ kelimesi ve onun türevleridir.

‘Habîs’in karşıtı ‘tayyib’dir. Bu da temiz, arı, makbul, hoş demektir. İlâhi düzen sürekli bir şekilde pisle temizin ne olduğunu ortaya koyar. (Âli İmran 3/179) Cehennem de pisle temizi ayıran bir yerdir. (Enfal 8/37)

Kur’an iyi amelleri, temiz ve helâl yiyecekleri ‘tayyib’ diye nitelerken, bunun tersi olan fücûr cinsinden (günah) ve istenmeyen kötü fiilleri ve dinen reddedilen amelleri de ‘habîs (çoğulu: hebâis)’ olarak nitelendiriyor.

A’raf 7/58de verimli, bitkisi güzel, hayrı ve bereketi bol bir beldenin zıt kutbunu temsil eden ‘habuse-habîs olma’ fiili, ‘nekide’ kelimesi ile de açıklanıyor. ‘Nekide’; bereketsiz, hayırsız, verim elde edilmesi için insanın alnının derisini çatlatacak kadar inatçı toprağın sıfatıdır.

Abdullah ibni Abbas’a (ra) göre bu âyetteki ‘habîs’ kafiri ve müşriki işaret ediyor. Zira kâfir akide açısından tahir (temiz) değildir ve yaptığı işlerin bir çoğu da habîstir.

Yine ona göre habîsten murat şekavet ehli (yaptıkları yanlışlar yüzünden bedbaht olanlar), tayyipten murat da saadet ehlidir (yaptıkları iyi şeyler sebebiyle mutlu olanlardır). Söz konusu temyiz âhirette gerçekleşecektir.  (Kılıç, S. Kur’an’da Günah Kavramı, s: 151)

*Kur’an insandan, ‘habîs’in (murdarın, pisin) sayı/görünüm açısından çok görünmesine bakarak ümitsizliğe kapılmamasını, ya da karanlığın egemen olacağını zannetmemesini istemektedir. Kâfirle mü’min, bozuk amelle sâlih amel, karanlıkla aydınlık, kötülükle iyilik bir olmaz.

“De ki: “Kötü ve çirkin olan şeyler (habîs) ile iyi ve güzel şeyler (tayyibe) mukayese edilemez, kötü şeylerin bir çoğu sana büyük zevk verse bile…” (Mâide 5/100)

*Allah (cc) günün birinde habîs amelleri, yani kötü, yanlış, bâtıl ve temelsiz işleri ve sahiplerini; sâlih amellerden, yani faydalı, sevap kazandırıcı ve sağlam işlerden, habîslikten (günah kirlerinden) arınmış olanlardan ayıracaktır.

“Allah müminleri içinde bulunduğunuz şu hâlde bırakacak değildir. Sonunda temiz (tayyib) ile murdarı (habîs’i)ayıracaktır. Allah sizin hepinizi gayba vakıf kılacak da değildir. Allah, rasûllerinden dilediğini seçer.

O hâlde Allah’a ve rasûllerine iman edin. Eğer iman eder ve takvalı olursanız size büyük mükâfat vardır.” (Âli İmran 3/179)

*Kur’an haram mala, özellikle yetim malının haksızca ele geçirilen kısmına da habîs demektedir.

Nisa 2. âyette ‘habîs’ ‘tayyib’in zıddı olarak geçiyor ve haksız olarak yetimlerin malından yenen haram kısmı niteliyor.

“Yetimlere mallarını verin, temizi (tayyibi) pis olanla (habîs ile) değişmeyin, onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin; çünkü bu, büyük bir günahtır. (Nisâ 4/2)

*Allah (cc) şöyle buyuruyor:

“Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır.

Bu sonuncular, (iftiracıların) söylediklerinden çok uzaktırlar. Kendileri için bağışlanma ve güzel bir rızık vardır.” (Nûr 24/26)

Bu âyetteki habîs ifadeleri, bir başka açıdan kötü erkekler veya kötü kadınlardan sadır olan kötü sözleri niteliyor denilebilir. (Kılıç, S. Kur’an’da Günah Kavramı, s: 151)

*‘Habâis’ bir âyette haram ve pis yiyecekleri nitelemek üzere geliyor. Peygamberler görevlerinin bir gereği olarak insanlara, tayyib olanı tercih etmeyi öğütleyen ve hebâis’ten (pis olanlardan) uzak durmayı öneren mesajlar getirmişlerdir.

“Yanlarındaki Tevrat ve İncil’de yazılı buldukları o elçiye, o ümmi Peygamber’e uyanlar (var ya), işte o Peygamber onlara iyiliği emreder, onları kötülükten meneder,

onlara temiz şeyleri (tayyibât’ı) helâl, pis şeyleri (habâis’i) haram kılar…» (A’raf 7/157)

*İnsanlık tarihi, belirgin özelliği habîslik, fesat, haksızlık ve karanlık üretmek olan toplukluklara şâhit olmuştur. Bunların ürettikleri habîslikler yüzünden karada ve denizde fesat artmıştır.

Lût kavminin yaptığı berbat fiil bu habîsliğin bir örneğidir.

“Lût’a gelince, ona da hüküm ve ilim verdik; onu, çirkin işler (hebâis) yapmakta olan memleketten kurtardık.

Zira onlar gerçekten fena işler yapan kötü bir kavimdi.” (Enbiyâ 21/74)

Buradaki ‘el-hebâis’ sözcüğü o kavmin şen’i fiiline işaret etmektedir. (el-Isfehânî, R. el-Müfredât s: 203)

*Geçmişte Hak dine inanmayanlardan bazıları mallarını insanları Allah yolundan alıkoymak için harcadılar. Böyleleri bundan sonra da bunu yapmaya devam edecekler. Ancak günü gelince bu yanlışları onlar için yürek acısı olacak ve Cehenneme sürüklenip atılacaklar.

“Ki böylece Allah kötü ve bayağı/murdar (habîs) olanı iyi ve temiz (tayyip’ten) olandan ayırsın da, habîs olanı kendi türünden olanla yan yana getirip (hükmü altında) hepsini bir araya toplasın ve onları topluca Cehenneme yerleştirsin.

İşte her bakımdan aldanmış olacak olanlar böyleleridir.” (Enfâl 8/37)

Servetlerini hak sesi, ilâhi daveti kısmak veya  engellemek için harcayanlar, yaptıkları bu büyük yanlış sebebiyle Kur’an tarafından habîs (kötü/bayağı) diye nitelendiriliyor.

Bu şekildeki habîslerin sonu hüsran, yaptıkları faaliyetler kendileri için acı bir pişmanlık, bir yürek ağrısı olacaktır. Böyleleri kendileri sapıklıkta oldukları gibi, mallarını, ya da ellerindeki imkanları hak ile savaşmak üzere seferber ederler. Böylece hata üstüne hata, şirretlik üstüne şirretlik yaparlar. Böyleleri cidden habîs insanlardır.

Ama gün gelecek pis (habîs) ile temiz/arı-duru (tayyip), yanlış ile doğru, kötü ile iyi, murdar ile nezih belli olacaktır.

*Bir âyette ‘habuse’ fiili ve tayyib kelimesi bir beldenin sıfatı olarak geçmektedir.

Allah (cc) rüzgârı rahmetinin müjdecisi olarak gönderir. O rüzgârlardan bir kısmı yağmur yüklü bulutları ülkelere sürüklerler. O bulutlar gökten su indirir. Bununla çeşit çeşit meyveler ve ürünler biter.

Allah (cc) ölüleri de işte böyle ölü toprağı yağmuru suyuyla dirilttiği gibi diriltir. Şüphesiz bu örneklerde aklını kullananlar için ciddi dersler vardır. (A’raf 7/58)

Kötü ve elverişsiz bir toprağın veya beldenin faydasız bitkiler vermesine karşın, elverişli toprağa sahip bir beldenin iyi ürünler vermesi Allah’ın izniyledir.

Akıllı, kavrayışlı ve faziletli insanlar verimli ve bereketli toprak; ahmak, faziletsiz ve kötü niyetli kişiler de çorak, verimsiz, bereketsiz yerler gibidirler.

Mü’minlerin kalpleri faydalı yemişler veren bereketli araziye, inkârcıların yürekleri ise zararlı bitkiler çıkaran, ya da çorak (habîs) araziye benzer.

Âyet insanlara zımnen; “Siz de güzel yemişler/ürünler çıkaran bereketli topraklar/beldeler gibi olun” demektedir. (Komisyon, Kur’an Yolu (DİB), 2/425)

*Bazı yorumculara göre İbrahim 14/26. âyette yer alan ‘habîs’ kelimesi Allah’ı inkâr etmek anlamına gelen her türlü söz, şirk ve benzeri İs­lâm dışı inançlar demektir.

Allah (cc) bu âyette kâfirlerin kalblerindeki inkârı, yerinden sökülmüş, faydası olmayan bir ağaca benzetiyor.

Böyle bir ağacın kökleriyle yerden su içen, dibe doğ­ru uzanan bir gövdesi ve sebatı yoktur. Kâfirin durumu da böyledir, onun herhangi bir delili, isbatı olmadı­ğı gibi onda bir hayır da yoktur. (Kurtubî, el-Câmiu li-Ahkâmi’l-Kur’an, 2/1712)

Hüseyin K. Ece

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube