islami haberdini haberortadoğu haberleriislam coğrafyası
DOLAR
50,5777
EURO
55,6141
ALTIN
5.774,92
BIST
11.261,44
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Yağmurlu
22°C
İstanbul
22°C
Yağmurlu
Cumartesi Hafif Yağmurlu
17°C
Pazar Parçalı Bulutlu
16°C
Pazartesi Yağmurlu
19°C
Salı Çok Bulutlu
10°C

VARLIKLA ŞIMARANLAR/YOZLAŞANLAR

VARLIKLA ŞIMARANLAR/YOZLAŞANLAR
20/11/2026 10:26
A+
A-

VARLIKLA ŞIMARANLAR/YOZLAŞANLAR

Kur’ân’da insânlık aleyhine işlenen, toplumları çöküşün eşiğine getiren ve kitleleri birbirine düşman eden en önemli günahlardan, yozlaşmalardan ve sapkınlıklardan biri de varlıkla/servetle/refahla şımarmaktır. Kur’ân terminolojisinde Allah’ı inkârın ve rûhsal çöküntünün de şaşmaz belirtilerinden biri olarak gösterilen bu hâlin adı “Mutraf/Mütref”dir. Bu kavramın geçtiği yerlerden birisi de İsrâ/16. âyettir: “Ama bir toplumu yok etmeyi irâde ettiğimiz zaman o toplumun refaha gömülmüş seçkinlerine son uyarı(ları)mızı iletiriz; ve [eğer] onlar günahkârca yaşamaya devam ederler[se], cezalandırıcı yargı artık o toplum için kaçınılmaz olur; ve Biz de onu darmadağın ederiz.”[1]

Âyette “refaha gömülmüş seçkinler” şeklinde çevrilen “mutraf” kelimesi  “kolay, müreffeh bir hayat yaşayan/hayatın tadını çıkaran” yâni ahlâkî endişelere hayatında pek yer vermeyen demektir. Aynı kökten türetilen mutarraf sözcüğünün ise bunlardan biraz daha değişik bir anlam boyutu vardır: “Kolay ve müreffeh bir hayatın küstahlaştırdığı kimse”, yahut “haz ve keyif peşinde koşmanın yozlaştırdığı kimse” anlamındadır. Burada sözü edilen kimseler aynı zamanda zenginliklerine, toplumsal konumlarına dayanarak toplumlarında fiilî liderliği temsil eden ve dolayısıyla nüfuzları altındaki kimselerin davranışlarından da ahlâken sorumlu olan kimselerdir.

Mal ve servetin belli ellerde toplanmasını ve toplumun aleyhine bir baskı ve sömürü unsuru hâlinde kullanılmasını yaratılış kanunlarını çiğnemek olarak gören Kur’ân, bunun denge bozucu ve çöküşe getiren bir illet olmasını “emekle kapitalin yer değiştirmesi” gerekçesine bağlar. Kur’ân; ekonominin, başarının ve zaferin temelinde emek ve gayreti görmektedir. “Teref”, bu evrensel prensibi tersine çevirmekte ve oluş ve erişin motor gücü olan emeği kapitale boğdurmaktadır. Bu yüzden Kur’ân, servette yoksulun hakkı olduğunu açıkça ifâde eder.[2] Açık olan şu ki, Kur’ân ihtiyaçlardan kurtulmuş insânın hayata ve kendisine musibet getireceğini söylemektedir. Hz. Ali, Selman-ı Farisî’ye yazdığı bir mektupta bu Kur’ânsal espriye dikkat çekerek şöyle söylemiştir: “İnsânların kıyâmet günü hesaba çekilmelerinde, dünyâdaki rızıklanmaları esas alınacaktır.”

Kur’ân’a göre, insân hayatını kaosa boğan ve toplumu dejenere eden en büyük zulümlerden biri de refahtan kaynaklanan azmalardır. Bu yüzdendir ki Kur’ân, toplumların ve medeniyetlerin yükseliş devirlerinde terefin değil, gayret ve emeğin egemen olduğunu, çöküş devirlerinde ise terefin hâkim duruma geçtiğini söylemektedir. Bu dönemlerde “mütrefler” kendilerine düşen görevleri savsaklamanın yanında, toplumu yönetme durumuna geçmekle de çöküşü hızlandırırlar. Böyle bir toplumun da batması Kur’ân’a göre evrensel bir zorunluluk hâline gelir.

İşte İsrâ/16. âyeti bu toplumsal çöküşe/batışa nasıl gelindiğinin seyrini bize göstermektedir. Âyette ilk uyarı/emir “mütreflere”dir. Müfessirler bu şımarık yöneticilere verilen “emirlerin” neler olduğu konusunda farklı yaklaşımlarda bulunmuşlardır. Genel kanaat emredilenlerin iyilik, iman ve itaat cinsinden davranışlar olduğu yönündedir. Ama ne var ki bu yöneticiler bu uyarılara/emirlere ısrarla karşı çıkmışlardır. Âyette “emirler veririz” diye tercüme edilen “emernâ” kelimesini “emmernâ” şeklinde okuyanlara göre[3]  âyetin mânası şöyle olmaktadır: “Bir ülkeyi helâk etmek istediğimizde oranın şımarıklarını ve azgınlarını iş başına getiririz; onlar ise orada günah işlerler, sonuçta o ülke helâke müstahak olur, biz de oranın altını üstüne getiririz.” Bu meâle göre Allah’ın şımarıkları iş başına getirmesi, ilgili toplumun serbest irâdesiyle kötülüğe sapmış olmasının tabii ve kaçınılmaz bir sonucunu ifâde etmektedir.

Bu âyet, “Allah’ın sebepsiz yere bir topluluğu helâk etmek istediği” şeklinde anlaşılmamalıdır. Çünkü Allah’ın emrettiği “fısk”[4] değil, “maruf”tur.[5] Toplumun varlık ve güç sahibi önde gelenlerinin âyette dile getirilen fasıklıkları, Allah’ın onlara “fısk”ı emretmesi sebebiyle değil, onların, Allah’ın emrettiği “maruf”u yerine getirmeyerek sapıklık etmeleri sebebiyledir. Dolayısıyla burada toplum, önderlerini ve yöneticilerini seçerken çok dikkatli ve titiz olmaları konusunda uyarılmaktadır. Çünkü suçlu ve sapık önderlerin, kendileriyle beraber içinde yaşadıkları toplumu da felâkete sürüklemeleri kaçınılmazdır. Bu gerçeklik bir başka âyette şöyle dile getirilir: “Ve kötülük yönündeki öyle bir ayartıya karşı uyanık ve duyarlı olun ki o, ötekileri dışta tutarak yalnızca hakkı inkara kalkışanlara musallat olmaz; ve bilin ki Allah azapta çok çetindir.”[6]

Mütreflerin zulme dayalı hegemonyaları adına “istiz’af” denen “ezme, sömürme, baskı ve horlama” sürecini başlatır. Böylece toplumda, servet ve refahla şımarmışlarla onların ezip sömürdüğü gruplar arasında didişme ve boğuşma başlar. Bu didişmede, Yaratıcı Kudret’in ezilenler yanında yer aldığını ve onları oluşun motor gücü saydığını Kur’ân açık bir biçimde dile getirmektedir.[7] Teref erbabına karşı çıkan iman grubunun adı Kur’ân’da “Müstaz’aflar” olarak isimlendirilir. Bunlar “Mütref” ehlinin tıkadığı iman ve sonsuzluk yolunu açan, varlık/servet şımarıklarının kibir ve gurur hegemonyalarına karşı bir ilâhî uyarı kadrosudur.[8]

Dipnotlar

[1] İsrâ/16  “Ve izâ eradnâ en nuhlike karyeten emernâ mutrafîhâ fe fesekû fîhâ fe hakka aleyhâl kavlu fe demmernâhâ tedmîrâ(tedmîran).”

[2] Zâriyat/19; En’âm/141; İsrâ/26; Rum/38.

[3] bk. Şevkânî, III, 242.

[4] Din ıstılahında; doğru yoldan sapmak, isyân etmek, Allah’ın emir ve yasaklarına uymamak, günah ve suç işlemek anlamlarına gelir.

[5] Dinî bakımdan uygun görülen, beğenilen, buyrulan.

[6] Enfal/25.

[7] Kasas/5.

[8] Araf/73-76; Sebe/31-34.

Necmettin Şahinler

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube

 

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.