ÂLİ İMRAN 3/200’deki RÂBITA KELİMESİ

– Giriş

Birer cihad terimi olan “ribât, râbıta, murâbıt” sözlükte; bağlamak, düşmanla karşılaşmaya hazır olmak” mânasındaki ‘rabt’ kökünden türeyen ‘râbıta’; iki şeyi birbirine bağlayan ip, alâka, bağ, münasebet demektir.

‘Râbıta’ Kur’an’da bir âyette fiil olarak şöyle geçiyor:

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

“Ey iman edenler! Sabredin, sabretmekte direnin (veya kararlılıkta yarışın), ribât yapın (hazırlıklı olun) ve Allahtan hakkıyla korkup-sakının. Umulur ki kurtuluşa erersiniz.” (Âli İmran 3/200)

Önce bu kökten gelen ‘ribat ve murâbıt’ kelimelerinin hadislerde nasıl geçtiğine bakalım…

Ribât terimi hadislerde, Allah yolunda savaşmak için atların veya savaş malzemelerinin hazır tutulmasının yanı sıra daha çok “nöbet tutmak” ve “sınır muhafızları” anlamlarında kullanılmıştır.

Selmâ (ra) ve Osman b. Affan (ra) Rasûlüllah’ın şöyle dediğini naklettiler: “Bir gündüz ve gece ribât yapmak (Allah yolunda nöbet beklemek) bir aylık nafile oruç ve namazdan daha hayırlıdır.

Ölse bile bu işlediği amelin sevabı kesilmez. Bununla rızıklanır, fitnecilerden emin olur.” (Müslim, İmâre/49(163-1913) no: 4938. Nesâî, Cihâd/39 no: 3170, 3169, 3171)

Sa’d b. es-Sâidî’nin ve Sehl b. Sa’d’in naklettiklerine göre Allah’ın Resulü (sav) şöyle dedi: “Allah yolunda sınırda bir gün bile nöbet tutmak (murâbıt olmak), dünyadan ve dünyada bulunan her şeyden daha hayırlıdır.

Birinizin Cennette kamçısının yeri, dünyadan ve dünyada bulunan her şeyden daha hayırlıdır.

“Kulun, Allah yolunda her yürüyüşü, adım atması dünyadan ve dünyada bulunan her şeyden daha hayırlıdır.” (Buhârî, Cihâd/73 no: 2892. Tirmizî, F. Cihâd/26 no: 1664 Hasen kaydıyla)

“Kim Allah (cc) yolunda bir murâbıt olarak ölürse, kendisine, işlemekte olduğu sâlih amelinin sevabı (sanki ölmemiş gibi verilmeye) devam edilir. Rızkı da sürekli olarak verilir. Kabirdeki hesaba çekicilerden emin olur.

Allah (cc) onu kıyâmet günü en büyük korkudan güvene kavuşturur.” (İbni Mâce, Cihâd/7 no: 2767)

Fadâle b. Ubeyd Resulullah’ın şöyle dediğini işitmiş: “Allah yolunda düşmana karşı nöbet tutan kimselerin dışında bütün ölülerin amel defterleri kapanır. Murâbıtların ise, iyi amelleri kıyâmet gününe kadar yazılmaya devam eder ve bu kimseler kabrin fitnelerinden emin olurlar.” (Ebû Dâvûd, Cihâd/15 no: 2500. Tirmizî, F. Cihâd/2, 26 no: 1621, 1665)

Abdullah b. Abbas’ın naklettiğine göre Resulullah (sav) şöyle buyurdu: “İki göz vardır ki, onlara ateş değmez: Allah korkusundan ağlayan göz ile Allah yolunda nöbet bekleyen göz.” (Tirmizî, F. Cihâd/12, 26 no: 1639, 1669)

– Râbitû (Ribat Yapın) Emri

Âl-i İmrân sûresinin özellikle baş taraflarında tevhid, nübüvvet ve âhiret gibi dinin esaslarını oluşturan itikadî konular yer alır. Daha sonra hacc, cihad ve benzeri amelî/ibâdî konulardan bazıları sıralanır. Mü’minlere görevleri hatırlatılır.

Bu görevler ya kulun kendisiyle, ya da başkalarıyla ilgilidir. Son âyet de bunlardan biri…

Allah yolunda gayret, düşmanların aniden saldırıları karşısında gafil avlanmasını önlemek için sınır boylarında ribât yapmayı (uyanık ve hazırlıklı), düşmanlara karşı her zaman dikkatli olmayı tavsiye ediyor. (Komisyon, Kur’an Yolu (DİB), 1/558)

Burada Allah (cc) mü’minin kendisi ile ilgili görevleri hakkında sabrı, başkalarıyla ilgili olanlar hakkında da müsâbere-karşılıklı sabretmeyi, kararlılıkla direnmeyi emrediyor diyebiliriz.

Isfehânî bu âyette geçen “râbitû-ribat yapın” emrinin iki manaya geldiği söyler.

Bunlardan biri ordugâhlarda düşmana karşı nöbet tutmak, hazır olmak manası, -ki buradaki “râbitû  وَرَابِطُوا  ribat yapın” emri “Cihad için hazırlıklı olun” şeklinde açıklanmıştır.

diğeri ise namazdan sonra diğer namazı bekleyerek nefse karşı uyanık olmaktır. (el-Isfehânî, R. el-Müfredât, s: 271)

Bu âyete baktığımız zaman tasavvufçuların anladığı ‘râbıta’nın kasdedilmediği kolaylıkla anlaşılır.

Âyette geçen sabretmek ve müsâbere yapmak (sabretmekte direnmek), ribât yapmak bir yönüyle cihadla, bir yönüyle de imanı korumakla, ibadette sabretmek ve Allah’tan hakkıyla çekinmekle ilgilidir.

1. Âyette geçen sabır; nefsi kendisinde bulunan zorluklara katlandırmaktır. Musâbere ise nefsi hem kendisindeki hem de kendi dışındaki zorluklara katlandırmaktır.

Meselâ hastalık nefsin kendindendir. Hastalığa dayanmak sabırdır. Allah yolunda çalışmak ise nefsin dışındaki bir zorluktur. Nefsin o zorluğa katlanması ise ‘musâbere’dir.  

2. Bu âyette; gerektiği zaman düşmana karşı saf bağlamak, Müslümanların sınırlarında nöbet beklemek, İslâm düşmanlarına karşı devamlı hazırlıklı olmak, bir namazdan sonra diğerini beklemek ve Allah yolunda gerektiği gibi sabırlı olmak tavsiye ediliyor. (İbni Kesir, Muhtasar Tefsir, 1/351)

Görüldüğü gibi ribât veya râbıta cihadla, sabırla, ibadetlere bağlanmakla ilgili kavramlardır. Bu hem dış düşmanlara karşı hem de imanın iç düşmanlarına karşı bir cihad anlayışını kapsar.

3. Bu âyet aynı zamanda mü’minlere, birbirlerine bağlanmalarını (râbitû وَرَابِطُوا bağ kurun, birbirinize bağlanın, irtibatlı olun) diyerek Müslümanların birbirlerine destek olmalarını, toplu bir şekilde İslâm ümmeti bağını güçlendirmelerini, vahdet olmalarını da emrediyor diyebiliriz.

Nitekim Kur’an’ın birçok âyetinde mü’minlerin vahdet olmaları gerektiği, dinde kardeş oldukları vurgulanıyor.

Müslümanların cemaat/ümmet (bilinçli bir toplum) olmalarının, Kur’an’a topyekûn sarılmalarının din ve dünya açısından sayısız faydaları vardır.

İslâm’a göre herkes kendi sorumluluğunu kendisi taşır. Ancak İslâm en iyi şekilde, Müslümanlardan oluşan cemaat arasında, onlarla beraber yaşanabilir.

Şeytan ve onun yardımcıları Müslümanları zayıflatmaktan ve İslam’ın varlığını ortadan kaldırmaktan hiçbir zaman geri kalmadılar ve kalmayacaklar. Müslümanlar cemaat hâlinde kuvvetli olurlarsa düşmanlarının zararını rahatlıkla savarlar.

4. Rabbimiz, mü’minlerin her konuda, özellikle Allah’ın dinini koruma hususunda birbirlerine kuvvetli bağlarla bağlanmalarını, birbirlerine ‘rabt’ olmalarını istiyor.

Bu bağ, sabır, tahammül, birbirlerinin ayıbını ve eksiğini örterek, birbirlerinin farklı görüşlerini hoş görerek, birbirlerinin zayıf taraflarını kapatarak olmalıdır.

Tarihi olaylar ve bugün içerisinde yaşadığımız gerçekler, İslâm ümmetinin çektiği acılar karşısında bu “rabitû – birbirinize bağlanın, kenetlenin, irtibatlı olun” emri ne kadar yerindedir.

– Râbitû (Ribat Yapın) Emrinin Sonucu

Mü’minler, Kur’an’ın emrine uyarak imanlarını ve İslâmî hayatlarını sabrederek, sabırda yarışarak korurlar. Bunun için kalplerinin, imanlarının, ailelerinin ve İslâm vatanının kapılarında gereği gibi, yani bir nöbetçi gibi beklerler.

Gönülleri de imanlarıyla, Kur’an’la, ibadetle (Allah’a kullukla), ölüm ve âhiretle irtibatlıdır.

Ribât, mutâbıt ve râbıta öncelikle cihadla, sabırla (Bkz: Âli İmran 3/186), ibadetlere bağlanmakla ve onlara devam etmekle ilgili kavramlardır.  

Âli İmran 3/200cü ayete ve ilgili hadislere baktığımız zaman râbıtâ’nın birkaç anlama geldiğini görürüz. Ancak -tekrar edelim ki- daha çok bir cihad terimidir ve İslâm düşmanlarına karşı -günün silahları da dahil- gerekli malzemeleri hazırlamayı, sınırlarda nöbet beklemeyi ve bu duygulara sıkı sıkıya bağlı olmayı ifade etmektedir.

Tasavvufçuların anladığı gibi bir anlam taşımamaktadır. Ne Peygamberimiz ne sahabeler ne de sonradan gelen büyük âlimler böylesine bir rabıtaya baş vurmadılar. Bu sonradan, özellikle hicri 7. yüzyıldan sonraki dönemlerde ortaya çıkmış, daha doğrusu uydurulmuş bir şeydir, yani bir bid’attir.

‘Râbıtâ’; -maalesef- kendisine yazık edilen, yanlış anlaşılan Kur’an kavramlarından biridir diyebiliriz. (Turgay, N. Şâmil İslâm Ansiklopedisi, 5/212)

Hüseyin K. Ece

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube