Şakir DİCLEHAN

MEHMET AKİF’İN AİLE HAYATI VE ÇOCUKLARI Birçok insan, söze başlarken yüksek bir tonda ve etrafa duyuracak şekilde: İstiklal Marşı, Bülbül ve Çanakkale Şehitleri Şairimiz, fikir ve dava adamımız gibi hamasi ifadelerle dile getirdiğimiz Mehmet Akif’in hayatı, büyük sıkıntı ve çileler...

ŞEKİLLENEN ORTADOĞU COĞRAFYASI VE İSLAM ÜLKELERİ Ortadoğu denilen bölgedeki İslam ülkelerinin en büyük sancısı, medeniyeti tümüyle ayakta tutan dinin, belli bir süreçte, siyaset ve devlet adamlarınca toplum hayatından atıla atıla bir köşeye sıkıştırılması, kendilerine göre sadece ibadet kavramına hapsedilmesi ve...

Heybelerinde kutlu emanet taşıyan kahramanlar vardır. Onlar, güneşin selamını gülümseyerek alan ve toplumu için gündüzünü geceye katarak çalışanlardır. Bu büyük yük kahramanlarını yetiştiren ya da şimdiki zamanda araştırıp bulan toplumlar, büyük ve kalıcı toplumlardır. Bir de alışkanlıklarının mahkûmu olanlar vardır....

Genel Vali deyimi İngilizlerin icat ettiği bir kavramdır. Avusturalya ve Hindistan’daki uygulamalar esnasında kullanılsa da bunu daha çok Afganistan ve Irak işgali günlerinde sık sık duymaya başladık. Amerika Birleşik Devletleri, Irak’ı işgal planlarını yaparken ve bunu hayata geçirmek için uğraşırken...

Coğrafyanın sesine kulak verdiğimizde, Ortadoğu’nun çizilen yapay sınırlar ile biri birinden ayrılması, beraberinde büyük problemler getirmiş ve deyim yerindeyse adeta kaynayan bir kazan haline gelmiştir. Birinci Dünya Savaşı’ndan olumsuz anlamda ve en çok etkilenen devletlerin biri ve belki de en...

Ortadoğu denilen bölgedeki İslam ülkelerinin en büyük sancısı, medeniyeti tümüyle ayakta tutan dinin, belli bir süreçte, siyaset ve devlet adamlarınca toplum hayatından atıla atıla bir köşeye sıkıştırılması, kendilerine göre sadece ibadet kavramına hapsedilmesi ve ötesinden soyutlanması, Bir nevi dilde reform...

Sosyolog ve pedagoglar, nesillerin yetişmesi ve kültürle donanması için 25 yılı temel alırlar. Bir neslin, idealist ve inançlı yetişmesi için bu zaman dilimine ihtiyacımızın olduğu çok açıktır. Ülkede elli yıl önceki Müslüman ile bugünkü Müslüman arasında dağlar kadar fark oluşmaya...

ORTA-DOĞU’DA DEĞİŞEN HARİTALAR Düşünce hayatının ölü olduğu yerde, ekonomik hayat ve maddi varlık da yavaş yavaş yok olmaya ve ölmeye mahkûmdur. İnsanoğlu, düşünceyle gelecek zamanın karanlığını az çok yenmiş ve önünü ışıtmıştır her zaman… Orta-Doğu’da kültür, ruh, ekonomik ve siyasi...

KÜLTÜR ADINA DÜZENLENEN FESTİVALLER VE İSRAF Ülkede gerek iktidar ve gerekse belediyeler tarafından düzenlenen ve adına kültür festivalleri denilen etkinlikler, bir toplumun değerlerinin içini boşaltmaktan başka hiçbir işe yaramadığı çok açık bir şekilde görülmektedir. Uğruna milyonlarca lira harcanan bu festivaller,...

İnsanlığın hayatı, sonunu, başının tayin ettiği bir romandan çok, bitti sanılan yerde yeniden başlayan, olağanüstü dönüm ve atılım noktalarıyla zengin ve önceden kestirilemez gelişmelerle sürprizli bir destan görünümündedir. İran Devrimi ya da slogan halindeki söyleyişiyle İslam Devrimi, 1979 yılında İran’ın...

İran-İslam Devrimi’nin gerçekleştiği 1979 yılından önce, ülkede Şah rejimi egemendi. Şah’ın maddi imkân gururuna kapılarak, sözde çağdaşlaşma, gerçekte ise ansızın geçmişten sıyrılma denemesi, İran’da tam bir tepkiyle karşılanmış ve Batılılaşma özentili bu rejim, silinip gitmişti. Mollaların ülke idaresindeki geleneksel nüfuzu...

Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan ve kısmen Risale-i Nur damarından beslenen Mücahit Bilici, kaleme aldığı bir makalede iki aykırı çizgide ve iki ayrı kutupta yer alan iki isimle ilgili ilginç bir soru ortaya attı. “Bu nedenle İbrahim Tatlıses ile Ahmet Arslan...

İnsanoğlu, elle tutulur ve gözle görülür maddi haklarını aslanlaşarak savunur da, ruhunun kutlu bildiği manevi değerlerini savunmakta gevşek davranır ne yazık ki… Mülkünde başkalarının yapacağı en ufak değişikliğe köpürür de, ruhumda yapılan değişmelere göz yumar. Müslümanları, bugün değiştirdiler adeta. Başka...

Medeniyetlerin taklit yoluna sapmasında, her şey bir çırpıda olup bitmez. Batıyı taklit yoluna saptığı günden bu yana İslam ülkeleri ve halkları, düşünce ve politika alanında, varoluşun karanlık dehlizine sapmış, ne tam Batılı olabilmiş ve ne de kendi değerlerini koruyabilmiştir… İktidarlar,...

Tasavvufun tarihi akış içindeki anlamıyla sistemli bir bilim olarak düzenlenmesi ve girilen bir yol şeklinde ortaya çıkması, ilk olarak Hicrî ikinci asırda olmuştur. Diğer dini ilimlerde olduğu gibi tasavvufun telkin ettiği “züht ve takva” hayatı, aradan zaman geçtikçe, bu feyizli...

Türkiye’nin sosyal akışı içinde ak ve kara adeta iki tablo halinde gelişmekte, şimdilik bu iki tablo sürüp giden saldırılı bir üslupla birbirlerine engel olmaya çalışmaktadırlar. Son günlerde gündeme gelen tarikatları ele alıp geldikleri noktadaki durumlarını ve çürümüşlüklerini dile getirmek zorundayız....

“Neylersin ölüm herkesin başında. Uyudun uyanamadın olacak. Kim bilir nerde, nasıl, kaç yaşında? Bir namazlık saltanatın olacak, Taht misali o musalla taşında. Ölüm, bu dünyadan Öteki dünyaya geçiş olayıdır. Doğum, nasıl bir tohum halinde ve bu dünyaya bir açılış ise,...

“Biblo şeyh etrafında bal mumundan müritler Ellerinde anahtar kapı açmaz kilitler” Bu dizlerin sahibi Necip Fazıl Kısakürek’tir. Günümüzdeki şeyh ve mürit profilini bu kadar güzel anlatan ve özetleyen çok az tanım vardır. Bir medeniyet mağlup olup çözülünce ve çürümüşlük başlayınca,...

Şehir hayatında çok önemli bir yere sahip belediye başkanları, 1960 Askeri darbesine kadar hem vali idiler ve hem de belediye başkanı. Hatta Ord. Prof. Dr. Fahrettin Kerim Gökay’la ilgili çok ilginç anekdotlar anlatılırdı İstanbul’da vali ve belediye başkanı olduğu dönemlerle...

Gelen yeni bir dünyadır. Savaşlı bir dünya da olabilir, barışlı bir dünyada… Bu dünya için ne tür bir hazırlık içinde olmalıyız? Yeni bir geleceğin ve yeni bir dünyanın, yeni bilinmezin karşısında duyulan heyecanımızın dozu ne olacaktır veya ne olmalıdır? Bir...

İçinde bulunduğu zamanı tanımak, anlamak, bilmek ve sezmek, bilinçli insanın birinci ödevidir. Öbür insanlar arasında ayakta durabilmek, hatta o insanları toptan görebilecek bir taş yüksekliğinde yukarıda bulunmak için gerekli asgari bilinç, var olma ve yaşamanın birinci şartıdır. Bir medeniyet, mağlup...

Büyük düşünce adamlarının ortaya attıkları fikirler, kaynağından berrak bir şekilde akan sular gibidir. Aktıkça ve çeşitli yollardan geçtikçe bulanması gibi, büyük insanların düşünceleri de kitleler tarafından zaman zaman değiştirilerek onlara mal edilir. Sezai Karakoç‘un da ölümü üzerinden kısa bir süre...

Dünya durdukça Müslüman toplumlara örnek olacak tarzda mutluluk çağı dediğimiz peygamber zamanında Cami, hayatın merkeziydi. Bugün ise camiler, hayatın çok kıyısında kalmışlardır. Hatta iktidarların birer propaganda yuvası haline getirilmişlerdir ne yazık ki… İslam dininde caminin anlamı, öbür dinlerdeki mabet yani...

Tarihin tozlu sayfalarından başımızı kaldırıp yakın geçmişe baktığımızda, son yıllardaki gelişmelere paralel olarak dünya gündeminin başlıca konularından birisinin de göç ve göçmenler oluşturduğunu açıkça görülmekteyiz. Mısır’daki siyasi olaylar, Libya’da, Yemen’de, Irak’ta, Afganistan’da ve Suriye’de yaşanan iç savaş ortamında, bir Avrupa...

Her çağda, en büyük ve en ağır yük, uygarlığı yüklenenlerin omuzundadır kuşkusuz. “Çıktık açık alınla on yılda her savaştan; On yılda on beş milyon genç yarattık her yaştan; Demir ağlarla ördük anayurdu dört baştan.” Marşlarının okunduğu bir dönemde, yani 1933...

Geçtiğimiz günlerde Diyarbekir’in Bismil ilçesinde cereyan eden ve dokuz canın yitmesine, nüfus kaydından isimlerinin silinmesine neden olan bu ezeli ve ebedi vahşetin, günümüzde hala sürmesi, utanç verici bir durum olduğu gibi, dehşetin bir başka adıdır aynı zamanda. Hukuk kuralları içinde...

Cumhuriyet Dönemi, tüm geçmişi inkâr ederek sözde yeni bir toplum yaratmak işine girişmişti. Oysa bu, tarih açısından da sosyoloji açısından da pek mümkün değildi. Devrimler, kısa vadede kadroları değiştirir ama ruhları değiştiremez.  Kadroların değişmesi nedeniyle toplumun değişmesi hız kazanabilir. Fakat...

Caminin yüzü, yalnız Öteki dünyaya dönük değildir. Bu dünyaya da, hayata da dönüktür. İslam dini, kendisinde iki dünyanın barıştığı ve birleştiği bir dindir. Bu hayatla öbür hayatın bağdaşması ve kaynaşması, birinci planda tutulmuştur. Fakat ne yazık ki Müslümanlar, camilerin bu...

Türkiye’deki siyasi partilerin teşekkülü ve gün ışığına çıkması, hiçbir zaman derinliklerde oluşan ve gelişen bir değişime dayanmamıştır. Hemen hemen tüm siyasi parti ve oluşumlar, reaksiyon şeklinde veya duygusal nedenlerle ansızın ve hızlı bir biçimde su yüzüne çıkan ve özgür ağırlıkları...

Osman Hamdi’nin rahlede oturan ve ayakları etrafında Kur’an sayfaları olan hamile bir kadını resmettiği “Mihrab” isimli yağlı boya tablosu, Sultan II. Abdülhamit döneminde yapılır ve yurt dışında iki defa sergilenir. Bunun yanında Zerdüşt’ün Avesta’sı ile Budizm’in kitabı Sakiya Muni’si de...

Particiliğin tarihini, insan ruhunda var olan bir realite olarak çok eski dönemlere, belki de Adem’in iki çocuğu olan Habil ile Kabil’e kadar götürmek mümkündür. Bizans ve Osmanlı tarihlerinde de, adı konmuş ya da konmamış particiliğin ne kanlı ihtilallere, anarşiye, teröre...

Depremler, seller, fırtına ve tsunamiler, sadece maddi zarara değil, manevi yönden de birçok değerlerin kaybına da neden olur ve bunları beraberinde alıp götürürler. Son deprem olayında, birçok şair yanında Maraş’ın büyük bir düşünce ve edebiyat adamı, yani bu şehrin kültür...

12 Mart, hem İstiklal Marşı’nın kabulü, hem Erzurum’un kurtuluş günü ve hem de 1971’de verilen o ünlü(!) muhtıranın yıl dönümü… Bu nedenle İstiklal Marşı’nın kabulü dolaysıyla bir değerlendirmede bulunmak ve okuyucuyla paylaşmak istedik 12 Mart’ın önemini… İnsanlar da toplumlar gibi...

Tarih boyunca politikanın emrine aldığı ve kullandığı en etkili argümanlardan biri de dindir kuşkusuz. Yüzümüzü Allah’a çevirdiğimiz vakit, başka bir iklim, başka bir mevsim başlamış demektir. Yüzünü Allah’a döndürdüğün zaman, nasibinde varsa uçan sensin, seccade değildir. Seccade uçmaz, Ancak insan...

Gidiyoruz, gidiyoruz, gidiyoruz, sonra dönüp arkamıza bakıyoruz ki, bir arpa boyu bile yol gitmemişiz. Bir hayal İçinde yaşıyoruz da ondan mı? Yoksa dümdüz sanılan yol, bir tabakadan ansızın bir başka tabakaya geçiş yüzünden, iç içe girmiş çemberler gibi dolambaçlardan mı?...

Büyük devletler, büyük olaylar karşısında, çaresizlik ve bunalım psikolojisine düşmeden, tedbirler almak suretiyle problemleri çözmede başarılı olmanın yol ve yöntemlerini aramak zorundadırlar. Siyaset,  bir bakıma problemleri çözme ve devleti idare etme sanatıdır. Gerçekten siyaset adamının düşünce ve teorik çıkışları, en...

Bir idealin gerçekleşmesi, başlangıçta o ideali taşıyan az sayıdaki insanın destansı fedakârlıkları yanında, zaman zaman patlak veren kritik durumlardaki tutum ve davranışlarına, aksiyon güçlerine, sabırlarına ve davanın esası, meselelerinin mihverinden çıkmamaktaki dayanıklılığına bağlıdır. Örnek ve yüksek yeni bir topluluğun doğmasının...

13 Şubat 1925’de başlayan Şeyh Said hareketiyle ilgili bugüne kadar çok şey yazılıp çizildi ve çeşitli görüşler ortaya atıldı. Üzerinden yüz yıla yakın bir zaman geçmesine rağmen, hareket ile ilgili tartışma ve polemikler halen de devam etmektedir. Hareketin dini mi,...

Birkaç bölüm halinde sürecek olan açıklamalarla, Sezai Karakoç’un Şeyh Said hareketine bakışını, değerlendirmesini ve sonuçlarıyla ilgili görüşlerini ortaya koyacak ve böylece konuya açıklık getirmeye çalışacağız. İslam insanı, derin ve köklü metafiziğiyle bir kişilik olduğu kadar, tarih bilinci ve toplum dokusuna...

Her çağda, en büyük ve en ağır yük, toplumun içinde sivrilerek bilgi, cesaret ve düşünceleriyle ön plana çıkan ve bu uğurda her türlü tehlikeye göğüs gererek yol alan, aynı zamanda ideali uğuruna gereğinde darağacında can vermeyi göze alan insanların omuzunda...

İslâm ülkelerindeki dini oluşum ve cemaatler, üç aşağı beş yukarı aynı format ve biçimdedirler. Doğu ülkeleri, hele Müslüman ülkeler, iki yüz yıldan beridir bir “Batılılaşma” oluş ve sevdası içindedirler. Bu oluş, henüz bitmemiştir. Yani, başta Ortadoğu ülkeleri olmak üzere, hiçbir...

Ülkemizde devlet idaresinde, “Hikmetli Devlet Adamı” yerine, “Kahraman” yaratılmıştır ne yazık ki… Bir ülkede Parti zorunludur, ama particilik, hele aşırı haliyle, kınanması ve kaçınılması gereken, toplumun barış ve sükûnunu zehirleyen bir hastalık olduğu aşikârdır. Partinin bir amaç değil, eninde sonunda...

İnanç ve inanca göre yaşama, hayatımızın o yana bu yana sapmaması, kara düşünce ve niyetlerle çarpıtılmaması için, bir nirengi işareti, bir eksen ve bir denge çivisidir. İnsan hayatında önemli olan, inancını merkeze yerleştirip ona göre yaşamasıdır. Toplumlar da, bir insanın...

Osmanlı İmparatorluğu, Sanayi Devriminden sonra Batı ve Rusya tarafından saldırıya uğramanın ilk işaretlerini vermeğe başlamıştı. Tehlike çanlarının çalmaya başlaması üzerine, gecikmeli de olsa kendisini sorumlu hisseden ve meselelere kafa yoranlar, yol ve yordam arayışı içine girmişlerdi. Bu saldırılara, karşı koyamayıp...

Nesillerin yetişmesi ve kültürle donanması için sosyolog ve pedagoglar, 25 yılık bir zaman dilimini temel alırlar. Bir neslin idealist ve inançlı yetişmesi için bu zaman dilimine ihtiyaç olduğu çok açıktır. Necip Fazıl, kendisi hakkında bir yargıya varırken ve bu gerçeğe...

Kısa bir süre içinde, kendisini tüm dünyaya bir numaralı Ortadoğu ve Asya uzmanı olarak kabul ettiren Vambéry’in, sahte bir derviş kılığına girerek ve bin bir çile ve sıkıntı çekerek çıktığı Orta Asya gezisinin önemine binaen 12 bölüm halindeki anılarına, bu...

Her şey aslına döner eninde sonunda… Yaptığı Orta Asya gezisinde büyük sıkıntı ve çile çeken Vambéry, o dönemlerde hayali bile oldukça korkutucu olan bu gezisini tamamlayarak dönüş yolunda Tahran’a döner. İran’da Nasreddin Şah iktidardadır ve İran’ın bu başkentinde Osmanlı Devleti’nin...

Bir derviş kılığına girerek Türkçe, Arapça ve Farsçayı o ülkelerde konuşan insanların diliyle konuşacak ve hitap edecek düzeyde öğrenen Vambéry’in seri ve on yazı halinde anlattığımız gezisinin bu kısmında, son olarak vardığı Herat’la ilgili duygu ve düşüncelerini aktaracak ve dönüşünde...

Bir sahte derviş kılığına girerek Orta Asya’ya seyahate çıkan  Arminius Vambéry, Herat’ta bu gezisine son noktayı koyarak Tahran üzerinden İstanbul’a döner. Başladığı bu gezisine İstanbul – Trabzon – Erzurum – Tebriz – Tahran – Sarı – Gümüştepe – Etrek –...

İslam toplumu içinde gerçek anlamda samimi ve ihlas sahibi Müslümanlar olduğu gibi, sahte bir kılıkla onları kandırarak münafıklık yapanlar da tarih boyunca hiçbir zaman eksik olmamıştır. Arminius Vambéry de, sahte bir derviş kılığıyla hem sahip olduğu ideal ve amacını gerçekleştirmek...

Sahte Derviş, Tahran’da hacdan gelen ve Buhara’ya dönen kafile ile bin bir güçlük, susuzluk ve açlığa tahammül ederek amacı uğruna katlandığı sıkıntıları, akıcı bir üslup ile anlatmaktadır bu gezisinde. Doğal olarak her yolculuğun noktalanacağı bir durak vardır, işte Derviş için...

Bir derviş kılığına girerek casusluk amacıyla yola çıkan Vambéry, İstanbul, Trabzon, Erzurum, Tahran üzerinden Buhara ve Semerkand’a, hatta Herat’a kadar ulaşarak seferini tamamlamak için türlü türlü çilelere katlanır. İnsan aklının anlamakta zorlanacağı bu yolculuk esnasında, İslam dünyasının içinde bulunduğu duruma...

Müslümanları, tarih boyunca bir takım dini duygularla oyalamak ve din perdesi altında onların dini duygularını sömürmek hep var ola gelmiştir. Vambéry de hacdan gelen Türkistanlı hacılar arasına katılarak kendisini, İstanbul’dan gelen bir hacı olduğunu ve Osmanlı Devletinin pasaportunu taşıdığını söyleyerek...

Birkaç yazı halinde gündeme getirdiğimiz ve dervişlik perdesi altında kendisini gizleyerek casusluk yapan Vambéri, Orta Asya gezisine, İstanbul’dan 1862 yılının Mayıs günü, Trabzon’a kalkan bir Avusturya buharlı gemiye binerek: Yüzü, Batı’ya dönük olarak Avrupa’ya ve çok sevdiği memleketi Macaristan’a acaba...

Geçen haftaki yazımızda dünyanın en ilginç insanlarından biri olan Vambéry’nin, sahte bir derviş kılığına girerek Orta Asya gezisine nasıl hazırlandığını anlatmıştık. Bu yazımızda da konunun önemine binaen devam edeceğiz. Vambéry, 1832 yılında Çekoslovakya’nın sınırları içinde kalan Dunaszerdahely kasabasında yoksul bir...

Yukarıya aldığımız başlık, 19. Yüzyılda kaleme alınan bir seyahatnamenin başlığıdır. Bu kitaptan bahsederek ve bir makale yazarak bizi haberdar eden, daha  sonra bu kitabı satın alarak bana hediye eden değerli ve entelektüel insan Mahmut Faysaloğlu’na teşekkür etmeyi bir borç bilirim....

Hem insani ve hem de İslami bazı değerler vardır ki, bunların yaşatılmasında büyük yaralar vardır. Zamanın, değerinden bir şey eksiltmediği, kalıcılığını koruyan değerler, sırf eski olduğu için asla hor görülmemeleridir. Yenilik de ancak koskoca bir insanlık değerler tablosuna bir ek,...

İslami bir kavram olan “helalleşme”, politikacılar tarafından dillendirilmesi ve bu alanda kullanılması, kendi kültür değerlerimizin gündeme taşınması açısından, oldukça yararlı ve haksızlığa uğramış halklardan helallik istenmesi, cesaret isteyen bir söylem ve girişimdir. Gelecek için umut kaynağı, dışardan gelmez, içimizdedir o…...

Bir oluşum, uzun uzun hazırlanmayı gerektirirken, doğrudan sonuca varmayı düşleyip bazı girişimlerde bulunan İslam ülkeleri, iki asırdır düşüş dönemine girmiş ve halen bu düşüşü yaşamanın acısını ve sıkıntısını çekmekte olduklarını bir türlü fark edemiyor ya da fark etmek istemiyorlar… Bu...

Bir Ortadoğu devleti olan Osmanlı Devleti dağıldıktan sonra ortaya çıkan tablo, yeni hülyaların ve rüyaların konusu olmuştur. Küçük küçük devletlerden kurulu Ortadoğu coğrafyası, tarihin en kritik dönemlerinden birini yaşamaktadır bugün… Parçalanmış, bölünmüş, birbirinden habersiz hale gelmiş, geçmişiyle ilgisini kesmiş, kendi...