HAYATIN İMTİHAN BOYUTUNU DOĞRU OKUMAK

Hayatın imtihan boyutunu doğru okumadığımız sürece başarıyı da başarısızlığı da yanlış yere koyarız. Zira kulun yaptığı işlerin değerini belirleyen şey, bizim modern dünyada alıştığımız gibi “sonuç” değildir. Kur’ân’ın ve Sünnet’in ortaya koyduğu temel ölçü, gayrettir, niyettir, istikamettir.

Bugün birçok insanın kalbini tüketen şey sadece başarısızlık değil; aynı zamanda başarısız olacağına dair şeytanın verdiği vesvesedir. O vesvese bir kere insanın kalbine yerleşti mi, insanın iradesi kırılır; adımı yavaşlar, kalbi sıkışır, tevekkülü zedelenir. Çünkü insan yenilgiyi kaldırabilir ama ye’si (ümitsizliği) kaldıramaz.

Kur’ân-ı Kerîm’in apaçık hükmü ortadadır:

﴿وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى﴾
“İnsan için ancak çalıştığı vardır.” (en-Necm, 53/39)

Bu ayet, Allah katında değeri belirleyen ölçünün çaba olduğunu ortaya koyar. Sonuç, kulun iradesini aşan bir alandır; ilahî iradenin, hikmetin ve kaderin cilveleri devreye girer. Kula düşen vazife, kendi irade alanında olan şeyi ihmal etmemek; gerisini Rabbisinin takdirine havale etmektir.

Şeytanın En Tehlikeli Oyunu: Ümitsizlik

Bugün birçok mü’min farkında olmadan şeytanın en etkili silahı olan “ümit kırma” tuzağına düşmektedir. Şeytan, insana doğrudan “bırak, vazgeç” demez; önce bir vesvese verir:

“Olmuyor işte… Yapamayacaksın…”

Bunun üzerine kişi, sanki sonucu kendisi belirlemek zorundaymış gibi düşünür ve çaba göstermeyi bırakır. Oysa bu, tam anlamıyla şeytanın istediği şeydir.

Nitekim Yusuf Sûresi’nde Rabbimiz şöyle buyurur:

﴿إِنَّهُ لَا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ﴾
“Allah’ın rahmetinden ancak kâfirler ümit keser.” (Yusuf, 12/87)

Ümitsizlik, imanî bir problem olarak bu kadar net şekilde çizildiğine göre mü’minin bu noktada hassas olması zorunludur.

Sünnetin Öğrettiği Temel İlke: Çalışmak Bizden, Başarıya Ulaştırmak Allah’tandır

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyuruyor:

“Kıyamet kopmaya yakınken elinizde bir ağaç fidanı varsa ve onu dikmeye vakit bulabilirseniz onu dikin.”
(Ahmed b. Hanbel, Müsned)

Bu hadisin altı iyi çizilmelidir. Çünkü bu beyanı sadece “çevrecilik tavsiyesi” gibi okuyup geçmek büyük bir yanlıştır. Bu hadis, mü’minin vazifesini tanımlayan temel bir kuraldır.

Kıyamet koparken dikilen fidanın ağaç olması mümkün değildir. Ama mü’minin görevi, “ağaç olur mu?” diye tereddüt etmek değil, Rabbi neyi emrettiyse onu yerine getirmektir.

Ayrıca Efendimiz’in (s.a.v.) şu beyanı da bu ilkeyi destekler:

«أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ»
“Allah’ın en sevdiği amel, az da olsa sürekli olandır.”
(Buhârî, Rikâk, 18)

Bu da sürekliliğin, niyetin, sadakatin ve istikametin esas olduğunu gösteren temel bir kaidedir.

Nuh Aleyhisselâm’ın Sabır Sınavı

Bu ilkenin Kur’ân’daki en çarpıcı örneklerinden biri Nuh Aleyhisselâm’ın tebliğ mücadelesidir:

﴿فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا﴾
“(Nuh) onların arasında bin yıldan elli yıl eksik kaldı.”
(el-Ankebût, 29/14)

950 yıl tebliğ etti; ama kavminden çok azı iman etti. Modern başarı kriterleriyle bu tabloya “başarısızlık” denebilir. Ancak ilahî ölçüde durum böyle değildir.

Allah katındaki değer, netice üzerinden değil; tebliğdeki sadakat, sabır ve istikamet üzerinden biçimlenir.

Kur’ân ve Sünnet’in Çizdiği Kader–Çaba İlişkisi

Bu hakikat, İslâm’ın merkezine oturmuştur. İmtihan dünyasında mü’min sonuçla değil çabayla sorumludur. Netice, Allah Teâlâ’nın takdirindedir. Bu çerçeveyi en veciz şekilde anlatan söz şöyledir:

“Biz seferle emrolunduk, zaferle değil.
Sefer bizden, zafer ise Allah’tandır.”

Kur’ân-ı Kerîm de bu hakikati şöyle pekiştirir:

﴿وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ﴾
“Zafer ancak Allah katındandır.”
(Âl-i İmrân, 126)

Bu dengeyi anlamayan kimse ya kaderi yanlış yorumlayıp çabayı önemsemez ya da çabayı putlaştırıp kaderi yok sayar. İkisi de bâtıldır. Birisi ifrat diğeri ise tefrittir.

Kader İnancının Merkezinde Bu İlke Vardır

Kul, fiili iradesiyle gerçekleştirir.
Sonucu ise Allah yaratır.

“Kesb” kavramı bunu ifade eder. Sefer, kulun kesbidir; zafer ise Allah’ın yaratmasıdır.

Dolayısıyla:

“Biz seferle emrolunduk, zaferle değil” sözü;
Kur’ân’ın ruhunu, Sünnet’in adabını, ulemanın anlayışını ve mü’minin hayat tavrını özetler.

“Sefer bizden, zafer Allah’tandır.”

Bu cümle hem tembelliği kaderle meşrulaştıranlara hem de başarıyı kendi gücüne yazıp kibirlenenlere karşı sarsıcı bir tokattır.

Günümüz İnsanının Başarı Kurgusuna Bir Düzeltme

Bugün başarı:

Zekâ,

performans,

verimlilik,

planlama,

güç üzerinden tanımlanmaktadır.

Modern insan “başarının sebebi benim” demeyi marifet sayıyor. Hâlbuki Kur’ân’ın sunduğu ölçü şudur:

Gayret kuldan, netice Allah’tandır.

Bu hakikat unutulduğunda:

Kibir “özgüven” diye pazarlanır,

Başarısızlık “kaderi yok sayma”ya döner,

Tevekkül “tembellik” gibi anlaşılır,

İslam ise sebepleri yok sayan bir kadercilik de değildir; sebepleri ilahlaştıran bir akılcılık da değildir.

وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ
“Başarım ancak Allah’ın yardımı iledir.” (Hûd 88)

Bu ayet şu dengeyi kurar:

Niyet: “Allah’ın rızasını istiyorum.”
Gayret: “Gücüm yettiği kadar.”
Tevfik: “Başarı Allah’tandır.”
Duruş: “O’na tevekkül ettim.”
Dönüş: “O’na yöneliyorum.”

Bu bütünlük olmadan müminin ameli sağlam bir zemine oturmaz.

Sonuç itibariyle,

Müminin dünya yolculuğunda başarıya dair bütün ölçüler, modern dünyanın dayattığı “sonuç merkezli” anlayıştan çok daha derin, çok daha köklü bir hakikate dayanır: Kul, elinden geleni yapar; fakat sonuç hiçbir zaman kulun mutlak mülkü değildir. Gayret kuldan,  başarıya ulaştırmak ise Allah’tandır.

Bu doğrultuda,

وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ
“Başarım ancak Allah’ın yardımı iledir.” (Hûd 88) ayeti:

kulun acziyetini,

Allah’ın yardımına mutlak muhtaçlığını,

başarıyı kendine nispet etme tehlikesini,

kulluğun ölçüsünü belirler.

• Sebeplere sarılacağız.
• Gayret edeceğiz.
• Sonucu Allah’tan bileceğiz.
• Netice istediğimiz gibi olmasa da tevekkülü bırakmayacağız.
• Başarıyı kendimize değil Allah’a nisbet edeceğiz.

Zira: Sen adım atarsın ama yolun kaderini sen çizemezsin. Gayret senden, kapıları açmak ise yalnızca Allah’tandır.

Kadir Bekil

İSLAMİ HABER “MİRAT”  -YOUTUBE- 

YAZARIN DİĞER YAZILARINA ULAŞMAK İÇİN BURAYA TIKLAYINIZ