SEÇİMLERİMİZ SINAVIMIZDIR

Toplumun büyük bir kesiminin gündemini meşgul eden Liselere Giriş Sınavı ve Yükseköğretim Kurumları Sınavı sona erdi. Ancak sınavın heyecanı henüz bitmedi. Şimdi veliler ve gençler merakla sınav sonuçlarının açıklanmasını bekliyor.   Sonuçlar kadar önemli bir başka mesele daha var:  tercih sınavı.

Doğru tercih yapabilmek en az sınav başarısı kadar önemlidir kuşkusuz.  Önceki yıllarda basına yansıyan haberlere göre adayların önemli bir kısmı puanlarına uygun olsa da doğrudan hedeflediği veya hayalini kurduğu bir bölüme yerleşememektedir. Yanlış tercih, düşük memnuniyet veya beklediği okulu kazanamama gibi sebeplerle binlerce öğrenci her yıl yeniden sınava girmektedir. 

Yükseköğretim Kurulunun 2025 yılındaki açıklamalarına bakılırsa sınavda başarılı olup tercih yapanların %20,5’i doğrudan 1. tercihine; %12,1’i 2. tercihine ve %9,3’ü ise 3. tercihine yerleşmektedir. Böylece öğrencilerin yaklaşık yarısı ilk 5 tercihinden birine girebilmektedir. Tercih yapan adayların büyük bir kısmı lisans veya ön lisans programlarına yerleşirken, tercih yapmasına rağmen hiçbir programa yerleşemeyenlerin oranı yaklaşık %45 civarında seyretmektedir.

Basından edindiğimiz bu bilgiler bize adayların büyük bir kısmının kendileri için uygun buldukları bölümlere yerleştiklerini gösteriyor. Üniversite hedefi yüksek olan fen lisesi veya proje okulu mezunlarının yaklaşık yarısı dilediği bölümü kazanıyor; diğer yarısı ise bir sonraki sınavı bekliyor ya da seçimini yapıyor.

Bu sene de tahminimce üç aşağı beş yukarı benzer sonuçlarla karşılaşılacaktır. 

 Açıkta kalan öğrenciler ne yapsın, nasıl bir tercihle geleceğe dönük kararlar alsın? Konuyla ilgili rehber öğretmenlerin, eğitim danışmanlarının ve ailelerin söyleyeceği çok şey vardır ve gençlere ulaşmıştır. Benim onlardan farklı söyleyeceğim fazla bir şey olmasa da özellikle üzerinde durulmasını gerekli gördüğüm bazı hususlara dikkat çekmek istiyorum.

Beklediği başarıyı elde etmeyen genç öncelikle karamsarlığa, ümitsizliğe ve konfor tuzağına kapılmamaya çalışmalıdır. Elbette yaşadığı hayal kırıklığının yasını tutmak için kendine biraz zaman tanıma hakkı vardır. Duygularını bastırmak, hiçbir kırıklık hissetmemiş gibi davranmak yerine onları sağlıklı bir şekilde ifade edebilmelidir.   Anlayışlı birine ya da bir deftere içini dökmek, nispeten gönlü hafifletebilir. Bu dönemde insanın kendini acımasızca eleştirmesi değil;  kendine şefkat göstermeyi tercih etmesi daha uygundur.

Hayal kırıklığı, genellikle yüksek veya gerçekçi olmayan beklentilerle gerçekler arasındaki farktan doğar. Beklentilere yeniden, yeni bir gözle bakıp, hedeflerin kendi gerçeğinize ne kadar uygun ve ulaşılabilir olduğunu tespit ederek ilerlemek gereklidir

Hayatımızda önemli kararlar alırken kendimize soracağımız doğru sorular bize isabetli seçimler yaptırabilir. Sorularımız kısa ve net, cevaplarımız uzun olabilir; bizi tahmin ettiğimizden farklı açılımlara götürebilir.  Bunu bir uygulamayla örnekleyelim :

1. Ne istiyorum?

Hayalimdeki bir bölümü kazanmak mı, iyi bir meslek edinmek mi kendimi geliştirmek mi?..  Bu isteğinizi biraz ayrıntılandırabilirsiniz.

2. Bu isteğimin arkasındaki gerçek ihtiyaç nedir?

 Burada gerçek ihtiyaçlarımızın neler olduğunu araştırabiliriz. Güven, sevgi, saygınlık, yeni şeyler öğrenme arzusu, gelişmek, sosyal çevre edinmek, aileyi memnun etmek… gibi birçok şey sayılabilir.

3. Bu saydığım ihtiyaçlarımın karşılanması sadece üniversite sınavını kazanmış  olmama mı bağlı, başka seçenekler de olamaz mı?

Tabii ki  hayat sonsuz imkânlarla  doludur, seçenekler sınırsızdır. Hangi işi yaparsam yapayım düzgün bir insan olur, işimi doğru dürüst yaparsam sosyal çevremde saygın bir yerim olur… Böylece ihtiyaçlarımızın neler olduğunu belirleyip onların penceresinden hedeflerimize odaklandığımızda kendimize seçtiğimiz  hedefi netleştirmiş oluruz

Sözün burasında,  gerçek bir başarı hikayesi nakledeyim:

Güneydoğu’nun bir ilçesinde üniversitede okumak istemeyen bir genç, araba tamir atölyesinde çalışıyor. Tamir işiyle uğraşırken başına ağır bir darbe alıyor ve o zaman  geçim kapısı olarak başka bir iş seçmek zorunda olduğunu fark ediyor. Üniversitede okumak tek seçeneğidir. Kararını veriyor ve sınavlara hazırlanmaya başlıyor. Bu aşamadayken kafasına  takılan  bir matematik sorusunun çözümü için  alan bilgisi olan birine başvuruyor. Sorduğu soru  onun matematikte özel yeteneği olduğunu gösteriyormuş. Özel yeteneği keşfedilince,  ona özel bir ilgi gösteriliyor ve  destekleniyor. Neticede üniversite sınavında yüksek bir puanla, istediği bölümü tercih ederek eğitimini sürdürüyor.            

Üniversite sınavında fırsat eşitliği olmadığı  hep söylenir, ama  azim ve kararlılıkla  yürüyen gayretli kişiler, önlerine çıkan fırsatları kaçırmaz, değerlendirmesini bilirler. Daha doğrusu  kader de  böyle kişilere  yardım eder: Kader gayrete âşıktır, bilirsiniz.

Nice başarılı kişilerin de geçmişlerinde motivasyonlarını tetikleyen başarısızlık hikayeleri olduğunu, gençlerimizin birçoğunun  da içlerindeki gizli cevherlerin farkında  bile olmadıklarına şahit olmuşuzdur. Doktorlar, devlet adamları, yazarlar bir sürü isim sayabilirim sene kaybını gelişimine dayanak yaparak yükselmiş kişilere  örnek olarak.

Herkesin hikayesi kendine göredir; herkes aynı yolu yürüyerek aynı başarıyı yakalayacak değil. Yahya Kemal, üniversite diploması almamış ama üniversitelerde hocalık yapabilecek bilgi ve birikim edinmiş. Necip Fazıl, Peyami Safa üniversiteyi  bitirmeyip de kendilerini yetiştiren edebiyatçılarımızdan birkaçı.      

Aslında her birimiz yaşam boyu tercihlerimizle sınavdayız; her seçimimiz ve davranışımızla karakterimizi inşa eder, geleceğimize yön veririz. Seçimlerimizi yaparken hangi kıstasları ölçü alıyoruz; potansiyelimizi geliştirmeyi mi hedefliyoruz yoksa rahatlık ve keyif odaklı bir yaşam mıdır istediğimiz? Büyümek, gelişmekse tercihimiz, karşımıza çıkacak zorluklarla mücadele etmeyi göze almışız demektir. Konfor alanımızdan çıkmayı göze alamıyorsak  paslanmaktır akıbetimiz.. Başlangıçta bize haz veren rahatlık duygusuna teslim olmak, bir süre sonra uyuşukluğa alışmayı, tembelliği  getirecektir.  “Konfor ruhun bataklığıdır.” der, Ali Şeriati. Mehmet Âkif ise ümitsizliği ruhun bataklığı olarak görür:

“Ye’s öyle bataktır ki; düşersen boğulursun.
Ümîde sarıl sımsıkı, seyret ne olursun!
Azmiyle, ümidiyle yaşar hep yaşayanlar”der.

 Âkif’ten aldığımız bir başka tavsiye, yazı boyunca söylemek istediklerimizin veciz bir özetidir

“Allah’a dayan, sa’ye sarıl, hikmete râm ol!
Yol varsa budur, bilmiyorum başka çıkar yol.”

Bu zorlu yarışta Allah’a dayanıp  azimle çalışmaktan ve kader planındaki hikmete razı olmaktan başka bir çıkar yol yoktur, Akif’e göre. Bir başka meşru, kabul edilebilir çıkar yol bulmak  mümkünse  onu da siz araştırın, diyoruz.  Ve  tercih dönemindeki tüm gençlere ve ailelere pişmanlık değil, istikamet kazandıracak  doğru tercihler yapmalarını diliyoruz.

Ayşegül Ünal

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube