Türkiye’nin Hava Sahası Güvenliği ve Açık Semalar Anlaşması

Türkiye’nin Hava Sahası Güvenliği ve Açık Semalar Anlaşması

1992’de imzalanan ve 2002’de yürürlüğe giren Açık Semalar Anlaşması, katılımcı ülkeler arasında askeri şeffaflığı artırmayı ve güven tesis etmeyi amaçlayan uluslararası bir anlaşmadır. Türkiye, bu anlaşmanın kurucu üyelerinden biri olarak halen taraf olmaya devam etmektedir. Ancak ABD‘nin 2020’de ve Rusya’nın 2021’de anlaşmadan çekilmesi, Türkiye’nin hava sahası güvenliği ve uluslararası güvenlik açısından ciddi sorunlara yol açmıştır.

Anlaşmanın iki büyük gücü olan ABD ve Rusya’nın önce ABD’nin, sonra Rusya’nın anlaşmadan çekilmesi, anlaşmanın şeffaflık ilkesinin sorgulanmasına neden olmuştur. Anlaşma gereği, gözlem uçuşlarıyla toplanan bilgilerin tüm taraf ülkelerle paylaşılması gerekmektedir. Uçuşların kapsamı tüm ülke topraklarını kapsamakla birlikte, bazı askeri alanlara kısıtlamalar getirilmiştir. Ülkelerin coğrafi büyüklüğüne göre daha fazla bilgi toplama imkanı tanınmıştır. Ancak anlaşmadan çekilen ABD ve Rusya, bu paylaşım konusunda şeffaf davranmamıştır.

Açık Semalar Anlaşması’nın Türkiye’ye Kazandırdıkları ve Kaybettirdikleri

Açık Semalar Anlaşması, katılımcı ülkelere belirli kurallar çerçevesinde birbirlerinin toprakları üzerinde gözlem uçuşları yapma imkanı tanır. Türkiye’nin ABD ve Rusya toprakları üzerinde ne kadar uçuş yaparak bilgi topladığı önemli bir sorudur. ABD ve Rusya’nın anlaşma süresince diğer ülkeler üzerinden ne kadar bilgi topladığı, şeffaflık eksikliği nedeniyle belirsizdir. Bu durum, Türkiye’nin anlaşmadan elde ettiği kazanımları sorgulatır.

1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren anlaşmadan ABD’nin Kasım 2020’de, Rusya’nın ise Aralık 2021’de çekilmesiyle, Türk toprakları üzerinden toplanan bilgiler sadece askeri hareketlilikle mi sınırlı kalmıştır? Türk topraklarında petrol ve maden kaynaklarının tespiti, günümüz teknolojisiyle mümkündür. Türkiye’deki maden arama ihalelerinin hızla yabancılara verilmesinde bu bilgi toplamanın etkisi var mıdır?

Bu anlaşmanın, ABD ve Rusya’nın bölgemizdeki Suriye savaşında Türkiye’nin aleyhine olacak stratejik sonuçlar doğurmuş mudur?

Türkiye’nin anlaşmanın başından beri aktif bir katılımcı olması, anlaşmanın Türkiye’nin bölgesel güvenliğini ne kadar desteklediği ve komşu ülkelerle ilişkilerinde ne kadar şeffaflık sağladığı sorularını akla getirmektedir.

Türkiye’nin bu anlaşmada ısrar etmesi, hava sahası güvenliği açısından ne kadar doğrudur?

ABD ve Rusya, Açık Semalar Anlaşması’nın en büyük ve en etkili katılımcılarıydı. Bu iki ülkenin çekilmesi, anlaşmanın etkinliğini büyük ölçüde zayıflatmıştır. Peki, bu durum Türkiye’nin hava sahası güvenliği açısından ne gibi sorunlar yaratmaktadır?

ABD ve Rusya, çıkarlarını tehlikede gördükleri anda uluslararası anlaşmalardan çekilebilirken, Türkiye’nin anlaşmayı imzaladığı dönemdeki zayıf hükümet yapısı da göz önüne alındığında, şu anki güçlü dış politika iradesine rağmen neden anlaşmadan çekilmemektedir?

Türkiye’nin Gözlem Kapasitesinin Sınırlanması

ABD ve Rusya, anlaşmanın en geniş coğrafyalarını temsil ediyordu. Bu ülkelerin çekilmesi, Türkiye’nin bu bölgelerde gözlem uçuşları yapma imkanını ortadan kaldırmıştır. Bu durum, Türkiye’nin istihbarat toplama ve bölgesel güvenliği izleme kapasitesini sınırlamıştır.

ABD ve Rusya’nın çekilmesi, anlaşmanın adil ve dengeli bir şekilde işlemesini engellemiştir. Türkiye anlaşmaya bağlı kalmaya devam etse de, bu iki büyük gücün katılımı olmadan toplanan verilerin kapsamı ve etkisi sınırlı kalacaktır. Bu durum, Türkiye’nin uluslararası güvenlik gelişmelerini takip etmesini zorlaştıracaktır.

Açık Semalar Anlaşması, özellikle kriz anlarında yanlış anlamaları önleyen bir mekanizma işlevi görüyordu. ABD ve Rusya’nın çekilmesi, bu tür durumlarda gerilimlerin daha hızlı tırmanma riskini artırmıştır. Türkiye, bölgesel çatışmalara karşı anlaşma gereği edinilen bilgiler den dolayı daha savunmasız hale gelmiştir.

Büyük bir devlet olarak Türkiye, kendi hava sahasını koruyacak adımları atarken, bu anlaşmaya bağlı kalması doğru değildir. Oyun kurucu bir ülke olabilmek için, diğer ülkelerin uluslararası anlaşmalarda kendi çıkarlarını korurken attığı adımlara karşı Türkiye’nin de eş zamanlı adımlar atması gerekmektedir.

Türkiye, uluslararası iş birliği ve diplomasiyi yeniden değerlendirmelidir. Türkiye’nin aleyhine olan tüm uluslararası anlaşmalardan aşamalı olarak çekilmelidir.

Milli çıkarlarımızı korumayan bir anlaşma, Türkiye’ye ancak zarar verecektir.

Yunus EKŞİ