GÜZEL BİR KELİME (KELİMETÜN TAYYİBETÜN)

GÜZEL BİR KELİME (KELİMETÜN TAYYİBETÜN)

Allah (cc) şöyle buyuruyor:

“Görmedin mi ki, Allah nasıl bir örnek vermiştir: Güzel bir söz (kelimetü’n tayyibe), güzel bir ağaç (şecerâtü’n-tayyibe) gibidir ki, onun kökü sâbit, dalı ise göktedir…

“(O ağaç), Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara misaller getirir.” (İbrahim, 14/24-25)

‘Tayyibe’ kelimesinin aslı ‘tâ-be’ fiilidir. Bu da bir şeyin iyi, hoş, güzel, lezzetli, saf, arı-duru ve temiz olması demektir.

Mahşer Günü Hesaptan sonra cennetlikler Cennet’e gidince oranın bekçileri onları selâmla karşılarlar ve “tıbtüm-ne hoş yaptınız, ne iyi yaptınız, ne hoşsunuz, ne temizsiniz” derler. (Zümer 39/73)

Hz. Ali’nin rivâyetine göre Peygamber (sav) şöyle buyurdu:

“Cennette bazı odalar vardır ki dışarıdan içerileri, içeriden dışarıları görünür.” Birisi: “Bunlar kimim içindir Ya Rasûlallah?” diye sordu. O da buyurdu ki: “Kelâmı güzel (tâbe), yemeği güzel, insanlar uyurken gece kalkıp namaz kılanlar içindir.” (Ahmed b. Hanbel, 1/195)

Bu kökten gelen ‘tûbâ’; hoş, en hoşa giden, mutlu eden, güzellik demektir. Bir âyette geçiyor. (Bkz: Ra’d 13/29)

Bu fiilin masdarı ‘tayyib-tayyibe’; duyu organlarının iyi, hoş, güzel, lezzetli, hoş kokulu, saf ve temiz bulduğu şeylerdir. Habîs’in-pis’in zıddıdır.

‘Tâbe’ fiili ve türevleri masdar, tekil, çoğul, eril ve dişil olarak Kur’an’da 45 defa yer almaktadır.

‘Tayyib’ kelimesi Kur’an’da bazı şeyleri niteliyor. Mesela;

sözün en güzelini (Hacc 22/24. Fâtır 35/10),

savaşlarda hak edilerek elde edilen ganimetleri (Enfâl 8/69),

teyemmüm yapmaya uygun toprağı (Nisâ 4/43. Mâide 5/6),

imanda samimi olanları (Âli İmran 3/179. Enfâl 8/37. Nahl 16/32),

temiz, güvenli beldeleri (A’raf 7/58),

imana uygun olanı (Mâide 5/100),

helâl olan malı (Nisâ 4/2) niteliyor.

Ümmü Seleme’nin (r.anhâ) anlattığına göre Peygamber (sav) sabah namazının arkasından şöyle dua ederdi. “Allahım senden faydalı ilim, kabul edilecek amel ve tayyip (güzel) rızık istiyorum.” (Ahmed b. Hanbel, 6/351)

‘Kelimetü’n-habîsetün’ün tersi ‘kelimetü’n-tayyibetün’dür. Yani güzel bir söz. Doğru söz, sağlam inanç, Kelime-i Tevhid (Şevkânî, Fethu’l-Kadîr s: 877), Şehâdet Kelimesi (İbni Manzur, Lisânu’l-Arab, 9/168) ya da peygamberlik, vahiy, âhiret ve Allah’ın bütün mesajları olarak.

Kelimetün tayyibetün-güzel bir söz, kaynağı, mesnedi olan, çıkış yeri ilâhî olduğu için de gücü olan güzel sözdür.

Güzel söz bir âyette daha geçiyor.

“Kim izzet ve şeref istiyor idiyse, bilsin ki, izzet ve şerefin hepsi Allah’ındır. O’na ancak güzel sözler (kelimi’t-tayyib) yükselir (ulaşır). Onları da Allah’a amel-i sâlih ulaştırır. Kötülüklerle tuzak kuranlara gelince, onlar için çetin bir azap vardır ve onların tuzağı bozulur.” (Fâtır 35/10)

Burada geçen “el-kelimetü’t tayyib-güzel söz”,

Zuhruf/28’de geçen “kelimetün bakiyyetün-kalıcı söz”,

Fetih/26’da geçen “kelimütü’t takva-takva kelimesi”

ve Âli İmran/64’de geçen “Ehl-i kitap ile aramızdaki ortak kelime”; ‘Tevhid Kelimesi’ olarak anlaşılmıştır.

Bazı tefsircilere göre yukarıdaki âyette geçen ‘Kelimetü’n-tayyibetün/güzel kelime’; Tevhid Kelimesi, ‘şecere-i tayyibe-güzel ağaç’ ise mü’mindir.

Mü’minin kalbinde kökleşen Tevhid Kelimesi, sâlih amel şeklinde, tıpkı ağacın dalları ve dallardaki meyveler gibi ortaya çıkmaktadır. (İbni Kesir, Muhtasar Tefsir, 2/296. İbni Atıyye, el-Muharriru’l-Vecîz, s: 1054. İbnu’l-Cevzî, Zâduı’l-Mesîr, s: 745)

Bir görüşe göre ‘kelime’; fikir, önerme anlamına da gelmektedir. Dolaysıyla “kelimetün tayyibetün” ifadesi özü itibariyle doğru olana ve ahlakî anlamda iyi ve güzel olana çağırdığı için her zaman faydalı ve kalıcı olan bir tekliftir, bir fikirdir.

Allah’ın Vahiyle gönderdiği mesajların her biri iyi ve doğru olana yapılmış çağrı olduğuna göre, “güzel söz-kelimetün tayyibetün” ifadesi aynı zamanda “Allah’ın mesajları”na da işaret etmiş olabilir.

‘Güzel söz olarak tercüme edilen ‘kelimetü’n tayyibetün’; doğru ve sağlam söz, sağlam inanç, peygamberlik, vahiy olarak da anlaşılmıştır. (Şevkânî, Fethu’l-Kadir, s: 878)

Tevhid kelimesi, yani Allah’tan başkasına kulluk etmeme prensibi bütün peygamberlerin tebliği ve bütün ilâhí dinlerin ortak davetidir.

Allah’ın varlığına ve birliğine iman; yani Tevhid inancı kökü yerin derinliklerine sağlam bir şekilde kökleşmiş, gövdesi ve dalları göğe doğru gürbüz bir şekilde yükselmiş, her zaman en tatlı meyveleri veren, bakınca insanların hoşuna giden bir ağaç gibidir.

Tevhid Kelimesi’ne tutunmak, gereğini yapmak da tıpkı buna benzer. Hem bu ağaç gibi sağlamdır hem de Allah’ın izniyle sürekli hayırlı işler, sâlih amel, güzel davranışlar olarak semeresini gösterir.

Güzel ve doğru söz tıpkı güzel bir ağaç gibidir. Köklüdür, kuvvetli kasırgalar bile onu deviremez. Görkemlidir ve bol meyvelidir. Bâtıl rüzgârları onu sarsamaz. Bazı dönemlerde zayıfladığı zannedilse de o sağlamdır, uludur. (Kutub, S: fî-Zılâli’l-Kur’an, 4/2098)

Ağacın diri kalması için bakılmaya ihtiyacı vardır. Kalpteki iman ağacı da böyledir. Faydalı ilim, sâlih amel, Allah’ı hatırlama (zikir) ve tefekkürle her zaman gözetilmelidir. Bu bakım ile birlikte iman ağacı kalpte biraz daha kökleşir, daha kuvvetli (yakîn) olur ve daha bol meyve verir. 

İyi, iyilik, hak, doğru ve haklı olan kalıcıdır. Kötü, kötülük, bâtıl, yanlış ve haksız olan engel olmaya çalışsa da… Onun çiçeği solmaz, onun bayrağı düşmez, onun hükmü geçmez. Kötülük ve haksızlık ise uzun süre yaşayamaz.

Tevhid kelimesi, sözlerin en güzeli, en sağlamı ve en kalıcı olanıdır. İnsanlar bu güzelliği, ezelden ebede doğru; Tevhid’in silinmez izleri olan kâinat kitabında, evrenin kıyâmete doğru yürüyen korosunda, ilâhî kelâmın latifliğnde, mü’minlerin teslim olmuş yüreklerinde sürekli görürler.

–Sâbit Söz (Kavlü’s-Sâbit)

Kur’an, “kötü bir kelime-kelimetün habisatün” benzetmesinden sonra şöyle ekliyor:

“Allah, imana erişenlerin durumunu sapasağlam ve dosdoğru bir sözle (kavlu’s-sâbit) , hem dünya hayatında ve hem de âhirette sağlamlaştırır;

haksızlık yapanları (zalimleri) ise, Allah sapıklık içinde bırakır; çünkü Allah dilediğini yapar.

Allah’ın nimetini küfre değişenleri ve kavimlerini helâk yurduna, yaslanacakları Cehenneme sürükleyenleri görmedin mi? O, ne kötü duraktır!” (İbrahim 14/27-29)

Burada âyette geçen ‘kavlu’s-sâbit’ lafzen; güçlü, sağlam, tutarlı söz demektir. Bu ifade; söz, lafız, konuşma gibi anlamların ötesinde inanç ve görüş bildiren bir ifadedir. Yani anlayış, düstûr, dava manalarına da işaret etmektedir.

Bu terim, Tevhid Kelimesi ile dile getirilen anlayışla anlam bütünlüğüne sahiptir.

‘Sâbit’ sıfatı nitelediği sözün, ifadenin sağlamlığını, doğru ve tutarlı olduğunu ifade etmektedir. Dolaysıyla onu önceki ‘kelimetün tayyibetün-güzel/doğru söz’ ve ‘şeceretün tayyibetün-güzel ağaç’ benzetmesiyle bağlantı kurulmaktadır.

Ya da “kavlu’s-sâbit”, “kelimetü’n-tayyibe-güzel söz”ünü açıklamaktadır. O da Tevhîd/Şehâdet kelimesidir. Tefsircilerin çoğu bu görüştedir. Nitekim Kur’an şirk inancını da habîs (kötü) olarak nitelendirmiştir. (el-Hâzin, M. b. İbrahim. Tefsir, 3/35-36)

“Kavlu’s-sâbit”; sağlam, istikrarlı, kökü ve dayanağı olan söz anlamı yanında Allah’tan başka tanrı olmadığı ilkesini bir başka açıdan dile getirmektedir.

Sâbit nitelemesi Tevhid kelimesinin veya inancının sağlamlığına, tutarlı oluşuna da vurgudur.

Hüseyin K. Ece

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube