DİN SADECE AHLAKTAN MI İBARETTİR?

Son zamanlarda sıkça duyduğumuz bir söz var: “Önemli olan iyi insan olmak. Kimseye kötülüğümüz dokunmasın, dürüst olalım, yardım edelim; gerisi o kadar da önemli değil.”

İlk bakışta kulağa hoş geliyor. Ancak bu anlayışın önemli bir eksiği var: İslam, dini sadece iyi insan olmaya indirgemez.

Elbette dürüstlük, merhamet, adalet ve kul hakkına riayet çok önemlidir. Fakat din, bunlardan ibaret değildir. Peki, ibadet etmeden, Allah’ın emirlerini yerine getirmeden, yalnızca ahlaklı davranarak dinî sorumluluklarımızı yerine getirmiş olur muyuz?

DİN AHLAKTAN İBARET DEĞİLDİR

İslam, insana yalnızca insanlarla iyi geçinmeyi değil, kimin kulu olduğunu, niçin yaratıldığını ve kime hesap vereceğini de öğretir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

“Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.” (Zâriyât, 51/56)

İnsanın yaratılış gayesi kulluktur. Ahlak, bu kulluğun en güzel meyvelerinden biridir; fakat meyve, ağacın yerini tutmaz.

Din; iman, ibadet ve ahlaktan oluşan bir bütündür. İman insanın yönünü belirler, ibadet kulluğunu gösterir, ahlak ise bu kulluğun hayata yansımasını sağlar.

Bakara sûresinin 177. âyetinde gerçek iyilik anlatılırken iman, namaz, zekât, infak, ahde vefa ve sabır birlikte zikredilir. Demek ki İslam’da iyilik, yalnızca güzel davranışlardan ibaret değildir. İman, ibadet ve ahlak birbirini tamamlar.

Nitekim Câfer (r.a.), Habeşistan hükümdarı Necâşî’ye İslam’ı anlatırken Allah’a imanı, putlardan uzaklaşmayı, namazı, zekâtı, doğruluğu, emanete riayeti ve akrabalık hukukunu birlikte dile getirmiştir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I/201-202)

Sahâbe-i Kirâm efendilerimiz dini anlatırken tevhidi, ibadeti ve ahlakı birbirinden ayırmamışlardır.

İBADET ETMEDEN AHLAKLI OLMAK YETERLİ Mİ?

Bugün bazı insanlar şöyle düşünüyor: “Ben kimsenin hakkını yemiyorum, yalan söylemiyorum, insanlara yardım ediyorum. Namaz kılmasam ne olur?”

Elbette bunlar güzel davranışlardır. Ancak insanlara karşı görevlerimiz olduğu gibi Allah’a karşı da görevlerimiz vardır.

İnsanlardan gördüğümüz küçük bir iyiliğe teşekkür etmeyi ahlak sayarken bizi yaratan, yaşatan ve sayısız nimet veren Rabbimize karşı kulluk ve şükür sorumluluğunu gereksiz görmek nasıl açıklanabilir?

Kul hakkını gözetmek, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunun alternatifi değildir. Birindeki eksiklik, diğerindeki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Meselenin bir de diğer tarafı var.

Namaz kıldığı hâlde insanlara zulmeden, oruç tuttuğu hâlde komşusunu rahatsız eden, dinî konuşmalar yaptığı hâlde ticaretinde hile yapan kimseler de var.

Kur’an bu konuda şöyle uyarıyor:

فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ ۝ الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ۝ الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ ۝ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ

“Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki onlar namazlarından gafildirler; gösteriş yaparlar ve en küçük yardıma bile engel olurlar.” (Mâûn, 107/4-7)

Resûlullah Efendimiz (S.A.V.) de gerçek müflisi şöyle tarif eder: Kıyamet günü namaz, oruç ve zekâtla geldiği hâlde insanlara söven, iftira atan, onların mallarını yiyen ve haklarına giren kimsenin iyilikleri hak sahiplerine dağıtılır. İyilikleri tükenirse onların günahları kendisine yüklenir. (Müslim, Birr, 59)

Demek ki ibadet etmek, kul hakkını ortadan kaldırmaz. Namaz kılanın dili yalandan, eli haksızlıktan, kalbi kibirden uzaklaşmalıdır.

Resûlullah Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyurmuştur:

أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا

“Müminlerin iman bakımından en olgun olanları, ahlakı en güzel olanlarıdır.” (Ebû Dâvûd, Sünnet, 15; Tirmizî, Radâ, 11)

Güzel ahlak, imanın olgunlaşmasının önemli göstergelerindendir. Peygamber Efendimiz (S.A.V.) de şöyle buyurmuştur:

“Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8)

Öyleyse ne ibadeti ahlaktan koparabiliriz ne de ahlakı ibadetin yerine koyabiliriz.

AHLAKIN ÖLÇÜSÜNÜ KİM BELİRLEYECEK?

Bugün toplumların ahlak anlayışı sürekli değişiyor. Dün yanlış kabul edilen bir davranış, bugün özgürlük veya kişisel tercih adı altında savunulabiliyor.

Eğer ahlakın ölçüsünü yalnızca insanların düşüncelerine ve çağın alışkanlıklarına bırakırsak doğru ile yanlışın sınırı da sürekli değişir.

İslam’da ahlakın temel ölçüsü Allah’ın vahyidir. Kur’an ve sünnet bize doğruyu ve yanlışı öğretir. Akıl ise bunları anlamamızda ve hayatımıza uygulamamızda önemli bir imkândır.

Müslüman, insanların alkışladığı her şeyi doğru kabul etmez. Önce Allah’ın rızasını ve dinin ölçülerini gözetir.

NAMAZIN AHLAKA, AHLAKIN İMANA ETKİSİ

Rabbimiz şöyle buyurur:

إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ

“Şüphesiz namaz, hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar.” (Ankebût, 29/45)

Namaz, yalnızca belli hareketleri yerine getirmek değildir. İnsana Allah’ın huzurunda olduğunu hatırlatan, onu kötülüklerden uzaklaştırmayı hedefleyen ilahî bir eğitimdir.

Günde beş defa Allah’ın huzuruna duran bir insan, namazdan çıktıktan sonra aynı dili yalan, aynı eli haksızlık için kullanırken vicdanında bir rahatsızlık duymalıdır.

İbadet insanın ahlakını güzelleştirmeli, güzel ahlak da kulluğun güzelliğini göstermelidir.

NETİCE İTİBARIYLA

Bugün iki yanlış anlayışla karşı karşıyayız:

Bir tarafta, “Ben kimseye kötülük etmiyorum, iyi bir insanım; ibadet etmesem de olur.” diyenler; diğer tarafta, “Ben namazımı kılıyor, orucumu tutuyorum; insanlarla ilişkilerimde nasıl davrandığımın ne önemi var?” diyenler var.

Oysa İslam, kul hakkını gözetmeyen bir ibadet anlayışını da Allah’a kulluğu ihmal eden bir iyilik anlayışını da kabul etmez.

Müslüman; Allah’a karşı kulluk görevlerini yerine getiren, insanlara karşı hak ve sorumluluklarını gözeten, ailesine merhametli, ticaretinde dürüst, toplumda adaletli olan kimsedir.

Unutmayalım:

Güzel ahlak, ibadetlerin alternatifi değildir. İbadetler de güzel ahlakın yerine getirilmiş sayılması için bir mazeret değildir.

İslam, yalnızca insanlarla iyi geçinmeyi değil, Allah’a hakkıyla kulluk etmeyi; bu kulluğun gereği olarak da insanlara adaletle, merhametle ve güzel ahlakla davranmayı emreder.

Mesele yalnızca insanların gözünde iyi biri olmak değil; Allah’ın razı olduğu bir kul olabilmektir.

Kadir Bekil

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube