İSLÂM’A TAM OLARAK GİRMEK

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:

«“Ey iman edenler! Hep birlikte İslâm’a tam olarak girin; şeytanın adımlarını takip etmeyin. Çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır.” (Bakara, 2/208)»

Âyetin Genel Çerçevesi ve Nüzul Sebebi

Bakara sûresinin 208. âyet-i kerîmesi, müminlerin din ile kurmaları gereken ilişkinin temel esaslarından birini ortaya koymaktadır. İslâm dini, insan hayatını yalnızca belirli yönleriyle ele alan bir inanç sistemi değil; inanç, ibadet, ahlâk ve muamelât alanlarını kuşatan kapsamlı bir hayat nizamıdır. Bu sebeple müminlerden beklenen, dinin hükümlerini seçmeci bir anlayışla değil, bir bütün hâlinde benimsemeleri ve hayatlarını bu doğrultuda şekillendirmeleridir.

Müfessirler, söz konusu âyetin nüzul sebebi hakkında farklı rivayetler nakletmişlerdir. Rivayetlerden birine göre Yahudilikten İslâm’a giren Abdullah b. Selâm ve beraberindeki bazı kimseler, önceki dinlerinden kalan bazı uygulamaları sürdürmek istemişler; bunun üzerine bu âyet nazil olmuş ve kendilerinden İslâm’a bütünüyle teslim olmaları istenmiştir. Başta İbn Cerîr et-Taberî olmak üzere birçok müfessir bu rivayeti nakletmiş ve âyetin tarihî bağlamını açıklayan önemli bir bilgi olarak değerlendirmiştir.

Diğer bir görüşe göre ise âyet, zahiren iman ettiklerini ifade etmelerine rağmen kalben tasdik etmeyen münafıklara hitap etmekte ve onları samimi bir şekilde İslâm’a yönelmeye davet etmektedir.

Müfessirlerin çoğunluğu ise âyetin doğrudan müminlere hitap ettiğini kabul etmiştir. Fahruddîn er-Râzî, bu âyetin müminleri dinî hayatlarında bütünlük ve tutarlılık içerisinde yaşamaya çağırdığını belirtirken, İbn Kesîr de Allah Teâlâ’nın müminlerden dinin bütün hükümlerine bağlı kalmalarını istediğini ifade etmektedir.

Nüzul sebebiyle ilgili farklı yorumlar bulunmakla birlikte, âyetin temel mesajı açıktır: Müslüman, Allah’ın dinini bir bütün olarak kabul etmeli ve hayatını bu bütünlük içerisinde yaşamaya gayret göstermelidir.

“Kâffe” Kavramının İfade Ettiği Anlam

Âyet-i kerîmede yer alan “kâffe” kelimesi; “hep birlikte”, “tamamıyla”, “eksiksiz olarak” anlamlarına gelmektedir. Bu ifade, İslâm’ın yalnızca belirli hükümlerini değil, bütün esaslarını benimsemeyi ve yaşamayı ifade etmektedir.

Zemahşerî, el-Keşşâf adlı eserinde bu kelimenin hem bireysel hem de toplumsal boyutta tam bir teslimiyeti ifade ettiğini belirtmektedir. Buna göre mümin, şahsî hayatında olduğu kadar aile, toplum ve sosyal ilişkilerinde de dinin rehberliğini esas almalıdır.

Kur’ân-ı Kerîm’de bu bütünlük anlayışını destekleyen birçok âyet bulunmaktadır. Bunlardan biri şöyledir:

«“Hâlbuki onlar, dini yalnızca Allah’a has kılarak, hanîfler olarak O’na kulluk etmekle, namazı kılmakla ve zekâtı vermekle emrolunmuşlardı. İşte bu dosdoğru dindir.” (Beyyine, 98/5)»

Bu âyet, kulluğun yalnızca belirli ibadetlerle sınırlı olmadığını; niyet, ihlâs, ibadet ve ahlâkın bir bütün olarak yaşanması gerektiğini göstermektedir.

Din Karşısında Teslimiyet Bilinci

İslâm kelimesinin temel anlamlarından biri teslimiyettir. Müminin en belirgin vasıflarından biri de Allah’ın emir ve yasakları karşısında samimi bir teslimiyet göstermesidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de müminlerin bu tavrı şu şekilde ifade edilmektedir:

«“İşittik ve itaat ettik.” (Bakara, 2/285)»

Bu ifade, kulluk bilincinin özünü teşkil etmektedir. Mümin, ilâhî hükümlerin hikmetini tam olarak anlayabilse de anlayamasa da onların Allah tarafından gönderilmiş hakikatler olduğuna inanır ve gereğini yerine getirmeye çalışır.

Nitekim Hz. Peygamber (s.a.s.) şöyle buyurmuştur:

«“Sizden birinizin hevâsı (arzu ve istekleri), benim getirdiğime bire bir uymadıkça gerçek anlamda iman etmiş olamaz.” (Nevevî, Erbaûn, 41. Hadis)»

Kur’ân-ı Kerîm’de geçmiş ümmetlerin önemli yanlışlarından biri de ilâhî hükümleri kendi arzularına göre değerlendirmeleridir:

«“Yoksa siz Kitab’ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz?” (Bakara, 2/85)»

Mümin, dinin hükümlerini kendi tercih ve arzularına göre şekillendirmeye çalışmak yerine, hayatını ilâhî ölçülere uygun hâle getirmeye gayret eder.

Bu husus Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle ifade edilmektedir:

«“Rabbine andolsun ki, aralarındaki anlaşmazlıklarda seni hakem kabul etmedikçe, sonra da verdiğin hükme içlerinde hiçbir sıkıntı duymaksızın tam olarak teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar.” (Nisâ, 4/65)»

Şeytanın Adımlarına Uymayın!

Âyet-i kerîmede müminlere yapılan ikinci önemli uyarı, şeytanın adımlarını takip etmemeleridir.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:

«“Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz ki o, çirkinliği ve kötülüğü emreder.” (Nûr, 24/21)»

Şeytanın insanı çoğu zaman bir anda değil, aşamalı bir şekilde yanlışa yönlendirdiği İslâm âlimleri tarafından da ifade edilmiştir. İbn Kayyim el-Cevziyye, şeytanın insanı küçük ihmallerden başlayarak daha büyük yanlışlara sürüklemeye çalıştığını belirtmektedir.

Bu sebeple mümin, dinî hayatında küçük gördüğü hata ve ihmallere karşı da dikkatli davranmalı, Allah’ın emir ve yasakları konusunda hassasiyet göstermelidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de bu husus şu şekilde ifade edilmektedir:

«“Şüphesiz ki bu, benim dosdoğru yolumdur. Ona uyun. Başka yollara uymayın ki, o yollar sizi Allah’ın yolundan saptırmasın.” (En‘âm, 6/153)»

Yine kıyamet gününde şeytanın kendisine uyanlara şöyle hitap edeceği bildirilmektedir:

«“Ben sizi sadece çağırdım, siz de benim çağrıma uydunuz. O hâlde beni kınamayın, kendinizi kınayın.” (İbrâhim, 14/22)»

Bu âyet, insanın yaptığı tercihlerden sorumlu olduğunu ve iradesini doğru yönde kullanmasının önemini ortaya koymaktadır.

Hz. Peygamber (s.a.s.) de şöyle buyurmuştur:

«“Şeytan, Âdemoğlunun damarlarında kanın dolaştığı gibi dolaşır.” (Buhârî, İ‘tikâf, 11; Müslim, Selâm, 23)»

Nefis Terbiyesi ve Kulluk Şuuru

İslâm’ın temel hedeflerinden biri de insanın nefsini terbiye ederek onu hayra yönlendirmesidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:

«“Nefsini arındıran kurtuluşa ermiş, onu kötülüklere daldıran da ziyana uğramıştır.” (Şems, 91/9-10)»

Dinî sorumlulukların zaman zaman kişiye ağır gelmesi bir imtihan gereğidir. Kulun takvâsı ve ihlâsı, çoğu zaman kişinin zorlandığı alanlarda ortaya çıkar.

Hz. Peygamber (s.a.s.) şöyle buyurmaktadır:

«“Cennet, hoşa gitmeyen şeylerle; cehennem ise nefsin arzuladığı şeylerle çevrilmiştir.” (Müslim, Cennet, 1)»

Kur’ân-ı Kerîm’de geçmiş ümmetlerin bazı peygamberlere karşı olumsuz tavırlarının sebeplerinden biri de şu şekilde açıklanmaktadır:

«“Ne zaman size nefislerinizin hoşlanmadığı bir şey getiren bir peygamber geldiyse büyüklük tasladınız.” (Bakara, 2/87)»

Bu âyetler, insanın kendi arzu ve isteklerini mutlak ölçü hâline getirmesinin sakıncalarına dikkat çekmekte; müminin nefsini dinin ölçüleri doğrultusunda eğitmesi gerektiğini göstermektedir.

Sağlıklı kalp hakkı menfaatine uygun olduğu için değil, hak olduğu için kabul eden kalptir.

İslâm’ın Toplumsal Boyutu

Âyet-i kerîmede hitabın çoğul olarak gelmesi, İslâm’ın yalnızca bireysel bir hayat tarzı olmadığını, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk içerdiğini de göstermektedir.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:

«“Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velîleridir; iyiliği emreder, kötülükten men ederler.” (Tevbe, 9/71)»

Bu anlayış, Müslüman toplumun dayanışma, yardımlaşma ve sorumluluk bilinci içerisinde hareket etmesini gerekli kılmaktadır.

Hz. Peygamber (s.a.s.) de müminlerin birbirleriyle olan ilişkisini şu teşbihle açıklamıştır:

«“Müminlerin birbirlerine karşı sevgi, merhamet ve dayanışma bakımından örneği tek bir beden gibidir; bedenin bir organı rahatsızlandığında diğer organlar da uykusuzluk ve ateşlenme konusunda ona ortak olurlar.” (Müslim, Birr, 66)»

Netice-i Kelâm

Bakara sûresinin 208. âyeti, müminlere İslâm’ı bir bütün olarak benimsemeleri gerektiğini hatırlatan temel âyetlerden biridir. Müslümanlık yalnızca bazı inanç esaslarını kabul etmekten ibaret değildir. Aynı zamanda Allah’ın emir ve yasakları karşısında samimi bir teslimiyet göstermeyi, hayatı Kur’ân ve Sünnet’in rehberliğinde şekillendirmeyi ve bu doğrultuda sürekli bir gayret içerisinde olmayı gerektirir.

İnsan hata edebilir, eksiklik gösterebilir ve zaman zaman günahlara düşebilir. Ancak önemli olan, yönünü daima Allah’a çevirmesi, tevbe ve istiğfarla eksikliklerini gidermeye çalışması ve dinini öğrenip ihlâsla (samimiyetle) yaşamaya devam etmesidir.

Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:

«“Kim iyi bir iş yaparsa kendi lehinedir; kim de kötülük yaparsa kendi aleyhinedir. Rabbin kullara asla zulmedici değildir.” (Fussilet, 41/46)»

Allah’ım, bizleri dinini bir bütün olarak benimseyen, Kur’ân ve Sünnet’in rehberliğinde yaşayan, nefsin ve şeytanın aldatmalarından sakınmaya çalışarak dosdoğru yol (istikamet) üzere yürüyen, iyiliği yaymaya ve güzellikleri yaşatmaya çalışan kullarından eyle!

Âmîn.

Kadir Bekil

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube