Prof. Dr. Mustafa ALICI

1. Mübarek Kurban ile ücretini özdeş kılmayalım mesela “senin hisse kaç TL tuttu? veya “sen payına kaç para ödediydin”?ifadelerle eko-sohbet konusu bile yapmayalım.. mali bir ibadet oluşundaki ihlası yitirmeyelim. 2. Kurbanin kutsiyetini sekulerlestirmeyelim mesela “deep freeze çok küçük sığmadı etler?”...

1. Çağımız kognitif çağ; yani insan zihninin bedene kalbe, fiziksel dünyaya hükmedici insanı statik halde dinamik ve akışkan flux hale dönüştüren bir çağ. Bu çağa yapay zeka çağı da denmektedir. Yapay zeka, bilişsel (kognitio) açıdan ileri giderek bilinçte üstün olabilirken...

1. Bir Dinler tarihi metodolojisi yazarı olarak( özellikle dinlerin geleceğine dair çalışmalar yapan birisi olarak) katkı vermek üzere bu yazı kaleme alınmıştır 2. Bilhassa Endülüs, 12. yüzyıl da Batıyı dönüştürurken Avrupa İslam dunyasindan yaptığı çeviri ve aktarimlarla adına “dönüşümler yüzyılı”...

1. Hıristiyanlar, 25 Araliktaki Isa’nın dogum gününü ( Noel) kutlarlar. Ama dogru degil; en çok bilmeleri gereken bir konuda bilgileri yok.. 2. Aslında 25 Aralik, Putperest Romalıların en büyük ilahi Mitra Sol Invictus( Yenilmez Güneş Tanrısı Mitra’nın) doğum günü kutlamasindan...

1. Yahudi, kendi varlığını Tanrının işareti görür ” biz varsak tanrı var” veya “Yahudi varsa Tanrı vardır.” Üstün ırkını Tanrının üstünlüğüne eşitler.. Tanrının tüm sıfat, eylem ve izleri Yahudi aracılığıyla gerçekleşir. Vahiy Yahudiye aittir, peygamberler yahufiden çıkar. Karanlık içindeki İnsanlığın...

İSRAİLOĞULLARI 1.) İsrail, Hz.Yakup as. mın lakabı olup İsrailoğulları etnik olarak Hz. Yakup as’ın 12 oğlundan türeyen ve milletler topluluğuna son katılan bir milleti anlatır. 2.) Bu kelimenin geçtiği tüm ayetler olumludur. 3.) Peygamberlerin önderliğindeki, güdümündeki kavmi, hidayet bulanları ve...

a. Batı Teslis gibi form değiştirerek her şeyi dönüştürürken devrimci tevhidinle ifal ile dış alemi selamete( İslam) çevirmeli, iç aleminde ise infial ile inkılaplar icat etmelisin. b. Batı din anlayışında Sezara ait dünya krallığı ile İsa Mesihe ait göksel krallığı...

Saldıran teknoloji ve çelik yığını ise savunan iman ve maneviyat. Çanakkaleyi betimleyen biri biri bizden diğer batıdan iki şair var. O dönemin İngiliz edebiyatının ünlü şairi Patrick Shaw- Steward, bu savaşı antik çağda Çanakkale’de geçen Truva savaşıyla özdeş görürken Milli...

“Kur’an Müslümanı (Teolojik veya Nas Müslümanı): Allahın kitabınına odaklanarak her şeyi tek Nass gördüğü kitaba yönlendiren Müslüman; onun için bilhassa helal- haram ikilisi sebep, cennet –cehennem ise sonuç ikilemlerinde nimete kavuşup ateşten savuşmak üzere inşa ettiği bir alemde yaşamak vardır....

Harita Toprak Değildir!: Kutlu Miras Kudüs Yahudiler için hiçbir zaman harita ile toprak özdeş olamamıştır. Bir başka ifadeyle Yahudiler, tarih boyunca haritasız, topraksız bir şekilde yaşarken sürgünde “hiçbir yerde ama her yerde” bir anlayışla umutları kabarınca “gelecek sene Kudüs!! veya...

Dinler Tarihi sadece din olgusu ve dinlerin tarihsel gelişimlerini ele almaz aynı zamanda kutsala ait tüm olguların (fenomenlerin) de  mukayeseli bir şekilde ele alınmasını önemser. Disipline göre şehirler, sadece insanlar, sokaklar ve binalardan oluşan medeniyet alanları değildir. Aksine şehirler, aynı...

Aristoteles “ilk insanın öğretmeni Tanrı olmalı” der. Tanrı ile ilk karşılaşma “ilim” üzerine.. insanın Yüce Varlık ihtiyacı korku ile değil ilim ile başlar. Dinler Tarihi, ” İnsanın Yaratıcısına hayran kaldığı ilk şey “Sonsuz İIlahi Bilgidir” der…İnsan sonsuzluğu ve özgürlüğü ilim...

Dinler Tarihine göre dinlerin örnek model olarak sunduğu iman veya inanç kalıpları veya dinamik figürleri, öncelikle tecrübe ve ritüel odaklı aslında davranış belirleyici çok boyutlu olarak dindar insanların eylemlerini, değer verici, ceza veya ödül belirleyici veya hayat sınırlandırıcı işlev görmektedirler....

Dinler Tarihinde kutsal kitapların mana ve lafız arasında beşer ile yolculukları ilgi çekicidir. Her dini gelenek, kutsal kabul ettiği, muteber ve mukaddes saydığı bir metne veya külliyata sahiptir. Bu bazen doğrudan ilahi bir kelam olurken bazen de din kurucularının veya...

İnsanlığın lehine çalışmalar yapmaya gayret eden Dinler Tarihi bu düzlemde sağlıklı bir fütürist bakış açısı sunma niyetindedir. Bu konuyla ilgilenen din bilimcilerine göre “din” kategorisi altında zikredilen tüm geleneksel sistemler için geleceğin kendisi, daima muğlak olmuş;  korkucu, ortodoks olmayan, aksine...

Dinler Tarihi boyunca başta İslam olmak üzere ilahi kökenli geleneklerin savunduğu anlamda aşkın ve yaratıcı bir varlığın mevcudiyetini benimseyen Tanrı tasavvuru olarak Tevhid iki önemli safhada gelişmişti. Bir tarafta pratiğin teorinin önünde olduğu, ahlakın inancı şekillendirdiği, Tanrı ile özdeş olan...

  Hz. Hüseyin (ra) tarihteki tüm peygamberlerin, alimlerin, gazilerin batıl karşısındaki kıyamı ve devrimci ruhudur.. Hz. İbrahim(as)’dir.. Hz.Musa(as)’dir..Hz. Davud(as)’dur. Hz. İsa Mesih(as)’tir… Hz. Mustafa(sav) oluştur. Bütün temizliğiyle safiyettir. En görkemli haliyle tertemiz fıtrat, bozguncu zalime karşı cihat, imdat dileyen mazluma...

Müslümanın eleştirel aklı, her türlü sosyalist zihniyetinden ötesinde  her mazlumun ve her ezilenin yanındadır. Bir ideolojiden de öte pratik olarak ezenlere karşı devrimci bir akıldır. Bu akıl,  Tevhid peşinde yaşanmış farklı dini tecrübe algılarını hoşgören, tarih içinde şirke bulaşmış  ama...

İnsan, insanın geleceğidir.. Bir toplum da diğer toplumun geleceğinin yapıtaşlarından parçalar taşır. Aydın, sanıldığı gibi toplumun en alt tabakalarından veya kendisine mekan tayin ettiği kadar en üst tabakalarından çıkmaz. Aksine aydın, her iki kesimden ödünçler alarak oluşturduğu orta sınıfa ait...

Bayram yaklaşıyor. Biz Müslümanlara düşen ilk iş, Mübarek Kurbanımızı ile ücretini özdeş kılmayalım; mesela “senin hisse kaç bin tuttu? Veya “Sen payına kaç para ödediydin?” gibi Kurbanın manevi değerini maddi değerlerle mukayese etmeyelim. Dinler Tarihine göre medeniyetlerin manevi değerlerini maddi...

  Her gayr-i müslim kendi zamanını sahte ve bir o kadar batıl dünya formuyla yaşar. Hayat, tüm ihtişamıyla Müslümana sunulmuş bir nimettir. Yine İslam haricindeki geleneklere göre “şimdiki zaman” denen anlar dahil tüm tarih, “muhteşem gelecekten” doğar. Bir başka ifadeyle...

Günümüzde Müslüman bireyler için “birer davranış örneği”, “hayat inşa eden model” veya “yaşanmış İslam tecrübeleri” olarak kabul edilen peygamberlerin özgün davetlerinin bağlamsal mahiyetleri, İslam’a davetin doğasına uygun şekillenen ve inşa edilen pratik hayatlarıyla, karizmatik ilke ve ideal unsurlarıyla biçim kazanıp...

Dinin en gizemli, en içkin ve en kozmik boyutudur. Dinin en önemli ilham edici ve enerji yayıcı tarafı olup aynı zamanda aşkın ve içkin boyutlarını aynı anda kucaklayan ve öze inebilmeyi amaçlar. Objektiflik ve sübjektiflik bu alanda tam olarak işlev...

Dinin tarihsel ve gelişmeci yönüdür. Bu boyut bize öğretir ki dinî bir gerçek, aslî yönünü sadece tarih içindeyken ortaya çıkarabilir. Din, tıpkı vahiy gibi kendini tarihsel düzlemde ifşa ederse insanlar için gerçekliğe ulaşabilir. Din bu boyutuyla tarihidir, tarih ise dinidir....

Din, tıpkı insan gibi hem sade hem karmaşık bir kavramdır; Dinler Tarihçiler için “din kavramının” genel olarak iki temel özelliği göze çarpar; a. Kelime, geniş bir kullanım alanına sahip olması dolayısıyla tüm gündelik konuşmalara konu olacak ve maddi temsiller içinde...

Dinler Tarihine göre bir dini “saflaştırmak”, “ıslah etmek” veya “geliştirmek” bilim adamının değil, o dinin kurucusunun, önderlerinin veya peygamberinin görevidir. Dinî gelenekler, saflaştırma ve gelişme süreçlerine bağlı olarak “kültür dinleri” ve “vahye dayalı dinler” diye iki kısma ayrılmaktadır. Buradaki beşerin...

Dinler Tarihine göre teorik açıdan genel anlamda peygamberler, her yönüyle aşkınlığın, tecrübe ettiği imanın ve aşıladığı umudun ve bulunduğu her yerde “kendini evinde hissederek” getirdiği dinin en pratik formlarıyla halihazırda mevcut olmasını, tüm insanların özgürlükten taviz vermeden onlara yönelmesini isterler....

Dinler Tarihine göre peygamberlik, sadece Yahudilik ile başlamaz. Bir başka ifadeyle monoteizm hakkındaki kutsal metinlerdeki bilgilerin, tekelci bir bakışla vahiy alan peygamberlerin kişisel çabaları olmadan anlaşılamayacağı fikri, hem teolojik açıdan hem de tarihsel açıdan doğru değildir. Aksine teolojik açıdan yeryüzündeki...

Müslümanlara göre elindeki sapanıyla “çoban”, “büründüğü zırhıyla” savaşçı, “tahtına oturan” kral ve “Zebur sahibi” bir peygamber olan Hz. Davud’un fethedip ismen “Şalom” olan sahte bir ilaha adanan müşriklere ait şehri gerçek kimliğine yani “Selam Yurduna” dönüştürmüştür. Bu mukaddes şehir, aynı...

İslam’ın üçüncü mukaddes beldesi Kudüs’e yönelik Yahudi tekelciliğinin yanında bir diğer meydan okuyucu teo-politik tekelci bakış, Hıristiyan aleminden gelmektedir. Hıristiyan dünyasında kiliseler içinde arasında Evanjelikler, Kudüs konusunda tekelci ikinci bir cepheye sahiptirler; bu akıma mensup olanlar, protestan ana akımı içinde...

Kudüs-ü Şerif veya Yahudilerin “barışın şehri adını verdikleri Yeruşalim, antik çağlardan günümüze kadar çok boyutlu anlamlarıyla bu özelliklere sahip nadir şehirlerden biridir. Kadim dünyada sıradan bir şehir iken İsrail peygamberlerinden Yuşa zamanında alınması için çaba gösterilen (Yuşa, 10/1-4) ama başarılı...

Dinler Tarihine göre bir dinî olgunun (fenomenin) üçlü zihinsel dünyası vardır; “öznel ve dindarca anlam (dogmatik)”, “tarihsel mukayeseli değer (fenomenolojik)” ve “nesnel, güncel ve bilinçli yorum (kognitif)”. Dinî gelenek içinde gerçek anlam, özünde “dindara ait anlamayı” içerdiğinden teolojik açıdan eşsiz,...

Seküler çağın insanı için orucun perhiz anlam ve değeri yüksektir; “sağlık ve zindelik” anlamlarına (midevi sıhhat, kolesterol düşürücülük, glikoz ayarlama, oftalmik kesafet, depresyon önleme, cinsel perhiz, bölgesel incelme, kilo dengesine) odaklanırken sağlık bozucu anlamlar (elektrolit ayarsızları, kardiyolojik semptomlar, yeniden beslenme...

Günümüzde, evrensel, mutlak ve tekelci/ dışlayıcı büyük hikayeleri olan ve ideolojik baskın olmayı esas alan sosyal kurum yapılarla kendini belli eden modern dönem din sosyolojilerinden yön değiştiren dini geleneklerde postmodern döneme geçiş süreciyle “dindarın bireysel öznesi” öne çıkmaktadır. Artık en...

Alemde zıtlıkların uyumlu birlikteliği mevcuttur. Kadim Çin kültürü kozmik bir küre içinde sembolik bir yarım küreyi Yin (dişi) diğer yarım küreyi ise Yang (erkek) unsurlarla ifade etmiştir. Bu iki parçada denklik ve uyumlu olabilmesi için beyaz ile sembolize edilen Yang’ın...

Dinler Tarihinde cemaatin en yüksek seviyede gelişip kök saldığı, ruhbanların etkin hale geldiği dönem, kabile yapılarından çıkıp daha büyük ölçekli devletlerde cemiyetlerin özel kurumlar halindeki ortaya çıktığı safha olup “Eksen (Axial) Çağı” diye bilinmektedir. Bu terimi Alman filozof, din fenomenoloğu...

Teorik inanç (iman), pratik ibadet (amel) ve mistik hissiyat (ihsan) olarak üç boyutlu tanımlanabilen “insanlığın din” olgusu, Yüce Yaratıcıya kişisel bir boyun eğme olduğu kadar sosyal yakınlaşma ve yardımlaşma gerektiren bir gerçekliktir. Dini tecrübeler yaşayarak Kutsal karşısında maddi ve manevi...

1.) Kutsal’a doğru yatay yolculuklar veya İsra, fiziksel alemi önceleyen, dünya hayatını merkeze alan, maddeyi olumlayan kültürel sistemler için önemlidir. Yahudilik’te Hz. Musa’nın, Medyen’e gidişi, Sina dağına doğru gidişi, Yuşa peygamberle veya Salih Kul (Hızır) ile yolculukları, kadim Çin’de Konfüçyüs’ün...

Medeniyet (civiltas), kelime olarak “şehirli medeni insan” üretme peşindeyken kültür (culture) ise daha mikro ölçekte “toprağı işleyen insan” gibi her şeyi kendisine mal etme sevdasındadır. Müslümanca bir kavram olan irfan ise insanın kendi derinliklerine indikçe Aziz Rabbini tanıyacağı garantisini vermektedir....

Çağımızın insanı, dış dünyası muğlaklıklarla ve melezliklerle oldu iç dünyası alabildiğine bencilliklerle çevrili olan, daima yerellikler yaşayan biridir. Hem bu çağa hem de bu çağın insanına hitap edebilen, bu çağın krizlerine karşı dimdik ayakta kalabilen yegane kutsal kitap olarak Kur’an-ı...

I. VAHDETİ TEVHİDE DÖNÜŞTÜREN İSLAM’IN TEOLOJİSİ EN SADE OLANDIR Hz. Peygamberin (sav) tüm insanlığına bahşettiği en büyük katkısı, insanlığın gittikçe karmaşıklaşan ilah fikrini ve buna bağlı oluşacak dogmatik teolojiyi çok daha anlaşılır, daha kısa ve özet formuyla tebliğ etmesi ve...

Müslüman, zaman insanı olarak, Sezai Karakoç’un ifadesiyle “bir hicret adamıdır”. O, yolculuğu ve akibeti belli olan kutlu bir hicret içindedir. Hz. Lut (as)’un ifadesiyle ne olursa olsun “bizim hicretimizin Rabbimizedir”. O, içinde hep bir hicretin sızısını duyar. Mekan insanı ise...

1.) Şimdiye Form Veren Batıl Gelecek. İslam haricindeki geleneklere göre “şimdiki zaman” denen anlar dahil tüm tarih, “muhteşem gelecekten” doğar. Bir başka ifadeyle diğer kültürel sistemler tarih boyunca öğrettiler ki şimdiki zaman bir şekilde, somut ve bilinçli bir şekilde imanla...

1.) Müşriklerin elindeki Mekke ne anlama gelir? Biz Müslümanlar için Mekke nasıl bir şehirdir ve dini anlamı nedir? Mekke’nin fethi nedir? Kutsal bir toprak bir coğrafya olarak Mekke, haritanın şekillendirdiği bir Arzı Mev’ud asla değildir. Zira Mekke, sakinleri Yahudilerin hala...

1.) Hıristiyanlar, İsa Mesih’in doğum tarihini tam bilmediklerinden Hıristiyan olmadan önceki ilahların doğum veya tezahür ettikleri zamanları alternatif olarak benimsemektedirler. Söz gelişi Batı Avrupa’da Roma Katolik Kilisesi 24 Aralık gününü 25 Aralığa bağlayan geceyi İsa Mesih’in doğum (Noel, Christmas) günü...

1.) Hidayet terimini, Semitik dillerde bilhassa kelime olarak “Yahudi” sözcüğüne de gizlenmiş olan ve her türlü keskin dönüşle bir döneme mahsus, geçici veya yatay düzlemde doğru hedefi bulma arayışı gibi karmaşık sıfatlarla tek anlamdan ve çoklu eylemlerinden kurtaran İslâm, kattığı...

İslam haricindeki dinlerin kutsal metinleri, kendi din kurucusunun hayat hikâyesini, öğretilerini, sözlerini veya uluhiyetiyle olan yakın ilişkisini vermektedir. Dolayısıyla Müslümanların siyer hatta sünnet dediği şeye diğer din mensupları “kutsal metin” diye inanmaktadırlar. Bu bağlamda kutsal kitapların serüvenleri ile onların oluşturduğu...

1.) Biz müminler için Kelime-i Tevhid basit bir iman ifadesi değil; aksine bize büyük sorumluluk yükleyen bir şehadet izharıdır. Hak olandan yana olup onun izharını, ispatını, hatta iknasını tebliğ görevi olarak yüklenen her Müslüman, bu ağır görev ile her türlü...

1.) Kur’an-ı Kerim’de ilk insan ve ilk peygamber Hz. Adem (as), bizzat Yaratıcısı Allah’tan her şeyin ismini öğrenmiştir. Alâk suresinde ise O, Hz. Peygamber(sav)’e gönderdiği son vahyin ilk ayetlerinde insana bilmediklerini kalemle yazmayı fıtraten öğrettiğini açıklamış; Rahman suresinde ise bildiklerini...

Kulluk, basit ve sade bir köle olmanın ötesinde Yüce Yaratıcıya ruhsal açıdan tam bir teslimiyet içinde bedenin gerçek sahibine ait olma duygusuyla ama bütüncül açıdan Rabbbine mutlak bağlılık bilinciyle ortaya çıkan teslimiyetin sürekli tecrübesini ifade etmektedir.  Dinler Tarihinde kulluğun muhatabı...

Hz. Peygamberin hayatındaki bir diğer önemli yönleri, en objektif haliyle, çoğulcu bir dünyada insan olarak tüm hayatı kolaylaştıran, en sivil haliyle, gerçek hayatta karşılığı olan, sağlaması herkesçe kolayca yapılarak geçerliliği bilimselliği ispatlanabilen her daim en tarafsız formlarla gözlemlenen, zengin, boyutlu...

Karşılaştırmalı Dinler Tarihi metodolojisine göre medeniyetlerdeki veya geleneklerdeki maddi unsurlar (söz gelişi sanat, mimari yapı, musiki, semboller) başkalarıyla mukayese edilirse değeri düşerken manevi unsurlar (mesela oruç, zekat, namaz, adet, kültürel değerler ) mukayese edilirse değerleri artmaktadır. Yahudiler ve Hıristiyanlar manevi...

Son Peygamber Mustafa (sav)’nın getirdiği ilahi vahiy, yaşadığı ilk tecrübeleri ve önerdiği dünya görüşü ile her çağda genç kalabilen, dinamik ve kendini yenileyebilen kural koyucu (normatif) mesajlar içermektedir. Zaten her inançta dinin kurucusu aynı zamanda, bir ahlak, dünya görüşü ve...

Dinler Tarihine göre dinlerde “fenomen” dediğimiz kutsal kişiler, objeler, imgeler, zamanlar, mekanlar, kutsal yazıların yanı sıra din kurucuları gibi hayati öneme sahip somut olgular bulunur. Bunlar içinde belki de Kutsal Varlık ile gerçek karşılaşmayı ve kutsal alem ile asli bağlantıyı...

Din Fenomenolojisine göre tarih, dinidir; din de tarihi bir olgudur. Her dinin kendi somut tarihsel haliyle bilhassa peygamberi veya din kurucusu tarafından şekillendirilen ilk formu, öncelikle en doğal haliyle bilinmesi gereklidir. Bu aynı zamanda önce tarihsel sonra teopolitik bir olguya...

Meydan okuyucu bir çağın tekno-dijital çoklu kimliklerine bürünmüş insanı kendisine “yeni bir insan türü” olarak şahsiyet kazandırma yolundadır. Bu yeni insan türü, dijital alem açsından akışkan, geçmişi kesici ve ezici olmak adına daima gelecek planlarında üstünlük hevesinde ve son derece...

Dengeyi, ölçüyü, tartıyı teslimiyetin aygıtları gören İslam’da adalet, bir erdem olarak, diğer inanç sistemlerinin aksine farklı boyutlara ayrılabilen ama hedef bütünlüğüne” sahip olarak çoklu yönleriyle (irfanî, kelamî, umumî ve fıkhî çehreleriyle) her zaman dinamik ve zenginleşen bir kavramdır. Dolayısıyla adalet,...

Hem ilk hem son, hem bölgesel hem evrensel, hem tarihsel açıdan yatay hem metafizik açıdan dikey hem tüm varlıkların hem de özel olarak insanın teslimiyet, mutlak bağımlılık ve kulluk izharını ifade edebilen yegane din olan İslam, öncelikle Kelime-i Tevhidin içeriğinde...

Dinler Tarihine göre teopolitik durum, üç boyutlu yeni bir kavram olarak öncelikle ilahiyatın (teolojik esaslarını veya dinin insana yönelik hükümlerini ve kanunlarını) veya masum ve ihlas dolu bir imanın bıraktığı izleri (fide-politik) veyahut bir mezhebin, ideolojik açıdan şekillendiği siyasetin genel...

Çağdaş Din Bilimlerinde teopolitik durum, yeni bir kavram olarak ilahiyatın (dinin temel kanunlarının) veya masum bir inancın siyasetinin (fide-politik) veya bir mezhebin, ideolojik açıdan şekillendiği siyasetinin genel adını oluşturmaktadır. Seküler anlamda bir politikacının veya bir devlet erkinin aldığı karar, fiziki...